اندیشه تعاون

چکیده:

   واژه اتاق فکر ، در سالیان اخیر به کرات در بحث های مربوط به سازمانها ، موسسات و شرکت های بزرگ بکار برده می شود و در مورد اهمیت اتاق فکر، روز به روز مباحث جدید و تازه ای مطرح می گردد. اما به واقع اتاق فکر چیست ؟

ما در این مقاله برآنیم تا ابعاد مختلف اتاق فکر را از قبیل تعاریف ، تاریخچه ، اهمیت و کاربرد آن و ……… مورد بررسی قرار دهیم.

واژگان کلیدی :

اتاق فکر( (Think Tank ، سازمانها ( Organization )

مقدمه :

    امروزه ،  گسترش  دامنه  علوم  و  تخصصی  شدن  عرصه  های  علمی  ، لزوم نوآوری فکری را بیش از پیش نمایان می سازد. در این وادی ، وجود افرادی که دارای افکار بدیع و تازه بوده و بتوانند به مدیران سازمان ها یاری برسانند،امری بدیهی و حیاتی به نظر می رسد. این گونه افراد ، اشخاصی هستند  که  در  اتاق  های  فکر  ،  به  امر  تولید  ایده  های  جدید  و  خالق  می پردازند.

 این اتاق ، بازوی مطالعات فکری و مشاور مطالعاتی طراحان و مدیران ارشد ، آموزشی ، پژوهشی ، فرهنگی خواهد بود. به طوری که در برنامه نویسی و برنامه سازی مفهومی و فکری ، نقش ویژه ای ایفا خواهد نمود.  این اتاق راهی برای کارشناسی کردن منطق عملی پژوهش ، آموزش ، رسانه است. تا هر کاری پشتوانه فکری داشته باشد، به طوری که چنانچه در مقطعی سستی پیش آمد ، امکان نقد پذیری و پرسش آفرینی و بازخواست عملی در آن وجود داشته باشد.

تعاریفی از اتاق فکر :

1- طبق تعریف » وبسترز » ، اتاق فکر به مجموعه ای از افراد گفته می شود که در شرکتهای بزرگ و مجتمع های تولیدی و یا در سایر نهادها ، به شیوه ای هم افزا دست به پژوهش های در زمینه های متنوع می زنند.

2- اتاق فکر ، یک سازمان ، موسسه ، شرکت سهامی یا گروهی است که هدایت پژوهش هایی را به عهده دارد و در حوزه هایی از قبیل سیاستگذاری اجتماعی  ،  راهبردهای  سیاسی  ،  موضوع  های  علمی   و  فن  شناسی  ، سیاستگذاری های تجاری  و صنعتی  یا مشورت های نظامی فعالیت می کند.   تعاریف فوق این نتیجه  را در بر دارد که اتاق فکر تنها برای برای فکر کردن نیست  بلکه مجموعه ای است  که دارای مصداق هایی به شرح زیرمی باشد :

1 –  گروه متخصص    2 –  گروه مشورت      3 –  سازمان         4 –  موسسه      5 –   شرکت سهامی

و ماموریت آن شامل  :

1-مشورت دادن در خصوص موضوع های سیاسی ، اجتماعی ، اقتصادی ، فرهنگی و………..   

2.انجام تحقیقات و مطالعات عمیق پیرامون مسائل خاص در حوزه هایی از قبیل :

الف.سیاستگذاری اجتماعی ، تجاری ، صنعتی و ……….ب.راهبردهای سیاسی ،پ.موضوع های علمی و فن شناختی،ج.نظامی می باشد.

تاریخچه اتاق فکر :

 در اوایل قرن بیستم ( 1910-1915) مراکزی در اروپا و آمریکا تشکیل شدند که هدف عمده آنها ارائه مشاوره به دولتها بود. اما تاسیس اتاق های فکر به شکل رسمی به نیمه های قرن بیستم برمی گردد. بعد از جنگ جهانی دوم ، نیروی هوایی آمریکا  اولین اتاق فکر رسمی را با عنوان اندیشگاه Rand در سال 1947 با هدف تدوین سیاست های نظامی تاسیس کرد. این اندیشگاه را مادر اتاق های فکر جهان نامیده اند. در دهه 1960 واژه اتاق فکر به شکل رسمی  مورد  استفاده  قرار  گرفت  و  هدف  از  ایجاد  اتاق  های  فکر  ،  ایجاد ارتباط بین دانش و قدرت بود . از آن زمان به بعد ، تعداد اتاق های فکر در جهان رشد چشمگیری پیدا کرد. ( موسسه فکر آفرینان خالق).

وظایف اتاق فکر :

1-آینده اندیشی : بدون داشتن تصاویری از آینده نمی توان تصمیم سازی درستی انجام داد.  

2-برنامه ریزی استراتژیک : در این نوع برنامه ریزی باید بتوان مطابق با تغییرات ،  جهت حرکت سازمان را تغییر داد و رفتار جدیدی را در پیش گرفت. 

3-ایده پردازی و تحلیل     

4-ارائه راه حل های اثربخش    

5-همفکری با مدیران .

 ویژگی های عمده اتاق فکر:

1-جمع اندیشی 2 – خلق  ایده  های  مناسب  برای  حل  مسائل  و  رساندن  پیام های خود به مخاطبین  3- فعالیت های کانون تفکر باید معطوف به مسایل روز جامعه باشد .  4 – این  کانون  ها  سیاست  ساز  هستند  و  نباید  سیاستگذار  درگیر  مسایل تشریفاتی و اجرایی باشند .

ویژگی های عمده اعضای اتاق فکر :

1- متخصص در مورد موضوع تحت بررسی در اتاق فکر

2- دارای تجربه وسیع در موضوع مورد بررسی. بدیهی  است  ترکیب  دو  دسته  افراد  محبوب  و  متخصص  ،  کانون  تفکر  را تشکیل می دهد.

الزامات اتاق فکر :

  نفس توجه به لزوم داشتن اتاق فکر امری مبارک است ، چرا که به نقل از معصوم ( علیه السلام)آمده است  » یک ساعت فکر کردن از هفتاد ساعت عبادت کردن برتر است ».  از همین روست که اصل تفکر و تشکیل اتاق فکر قابل ستایش است اما آن چه که باید مورد توجه اساسی قرار بگیرد، الزامات اتاق فکر است که اگربه آن توجه نشود ، امری بیهوده صورت گرفته است.

1-اتاق  فکر  باید  متشکل  از  متفکران  باشد  نه  همفکران،  زیرا  روال  بر  این بوده است که برای حل مشکلی ، به جای بهره مندی از صاحبان فکر از فکر همفکران استفاده می شود که در نتیجه پیشرفتی حاصل نخواهد شد.

2-در اتنخاب صاحبان فکر به جای این که افراد را مورد نظر داشته باشیم، فکر و اندیشه آنان را مالک قرار دهیم ،

3-ضروری است  اعضای اتاق فکر کسانی باشند که در اوج عزت ، شهرت و کاردانی از پست های مدیریتی کنار رفته باشند ، نه افرادی که فکر و تحلیل هایشان مخاطبی ندارد و در حالء ارائه طریق می نمایند.

4- لازمه فکر کردن و تشکیل اتاق فکر ضروری دانستن آن است نه  اینکه از سر اجبار بخواهیم از آن سخن بگوییم و یا در مقابل اصحاب رسانه جو زده شده و بخواهیم چیزی گفته باشیم.

موانع اتاق فکر :

1- نداشتن وقت برای فکر کردن در باره ایده نو.  2- دست  به  دست  گرداندن  پیشنهادهای  جدید  و  فقدان  سیستم پیشنهادهای بی نام. 3- عدم اطمینان از سرقت ایده ها.  4- عدم آگاهی از معیارهای ارزیابی ایده های نو.    5- ناآگاهی  کارکنان  نسبت  به  توقع  و  انتظار  مدیریت  از  خالقیت  تک  تک افراد.   6- انزوای مدیریت ارشد. 7- عدم دسترسی به اطلاعات موثق ، شفاف ،مرتبط و به موقع.    8- تعارض و تنش و نارضایتی کارکنان.9- چاره جویی های کوتاه مدت.

جمع بندی و نتیجه گیری:

      بررسی برنامه ها و سیاستهای مختلف ، شناخت تهدیدها ، فرصتها ، نقط قوت و ضعف ، انجام مطالعات تطبیقی و بررسی تجربه سایر کشورها و الگو برداری از آنها و در نهایت بومی سازی این الگوها و ارائه راه حلهای مناسب از  مهمترین  وظایف  اتاقهای  فکر  است.  اتاق  فکراطلاعات  تحقیقاتی  بی طرفانه و مناسبی را در اختیار سیاستگذاران و مدیران قرار میدهد. اتاق فکراطلاعات تحقیقاتی را جمع آوری و آنها را به صورت  بانکهای اطلاعاتی دسته بندی می کند.در این زمینه تبادل اطلاعات با تمامی مراکز تحقیقاتی در داخل و خارج کشور اهمیت فراوان دارد . نتایج حاصل از این تحلیل ها از طرق مختلف به اطلاع عموم مردم جامعه و دانشمندان و صاحب نظران آن حوزه برسد. نقش چنین کانون هایی از آن نظر اهمیت دارد که می تواند شرایطی فراهم آورد تا سیاستگذاران و مدیران  تحت تاثیر متفکران ، اندیشمندان و متخصصان باشد ونه اینکه متفکران تحت تاثیر مدیران قرار داشته باشند. 

 گرد آوری و تلخیص : شاپور میرزایی ایلانی