بهزاد بهمن‌نژاد| موضوع انحراف قیمت‌ها از ارزش ذاتی یا همان حباب نه تنها در ایران، بلکه در بازارهای جهانی محل اختلاف بسیاری از کارشناسان است. گرچه طرفداران بازار کارآ معتقدند حضور معامله‌گران تحلیلی مانع از ایجاد حباب می‌شود، اما مخالفان معتقدند هماهنگی حرکت بازیگران غیرتحلیلی و ریسک‌گریزی سرمایه‌گذاران، انحراف از قیمت‌ها را ناگزیر می‌کند. فارغ از آنکه کدام گروه ادعای درست‌تری دارند، بورس تهران به علت یک‌طرفه بودن و نداشتن ابزار فروش استقراضی برای خنثی کردن رفتارهای هیجانی، ذاتا مستعد ایجاد حباب‌های قیمتی است.
یک روز همه‌چیز مثبت و خوشحال از سودهای خیالی؛ فردا همه چیز قرمز و به‌دنبال مقصر. این حال و روز سال‌های تکراری بورس تهران است، بدون آنکه توجهی جدی به اصلاحات ساختاری برای نیل به یک بازار کارآ داشته باشیم. آیا به‌عنوان یک فعال بورسی یا سهامدار فقط باید به نوسان روزمره توجه کنیم یا مطالباتی ورای بازی روزانه قیمت‌ها داشته باشیم؟ آیا به‌عنوان یک سیاست‌گذار باید در نقش ضامن کم‌نوسانی قیمت‌ها عمل کنیم و کارنامه خود را به درصد رشد شاخص ببندیم یا اینکه به‌دنبال راهکاری برای توسعه پایدار و تعمیق بورس تهران باشیم؟

به‌جای بحث‌های رایج درباره بود یا نبود حباب در بازار سهام، در این مطلب ضعف ساختاری بورس تهران که همواره می‌تواند مستعد ایجاد حباب باشد، بررسی می‌شود. بحث‌های نظری در ارتباط با انحراف‌های قیمتی در بازارها ارائه و در ادامه جایگاه بازار سهام کشورمان در این حوزه ارزیابی می‌شود. در ادامه نیز به درس‌هایی که می‌توان از تجربه ۶ حباب بزرگ دنیا برای بورس تهران گرفت، می‌پردازیم.

پارادوکس کارآیی و نقدشوندگی
عموما در ادبیات اقتصادی به شرایطی که قیمت‌ها از قیمت حقیقی یا به اصطلاح ارزش ذاتی فاصله می‌گیرند حباب گفته می‌شود. هرچند به‌طور روزمره صحبت از حباب میان عموم فعالان اقتصادی رایج است، اما در مباحث آکادمیک اختلاف‌نظرهای جدی حول آن وجود دارد. به‌طوری‌که گروهی که اتفاقا جریان اصلی اقتصاد هستند با تاکید بر عقلایی بودن رفتار معامله‌گران، ایجاد حباب که انحراف از قیمت منطقی است را چندان معنادار نمی‌دانند. اما دسته دوم معتقدند نقش رفتارهای غیرعقلایی می‌تواند بازارها را به سوی حباب بکشاند.

فارغ از اختلاف‌نظرهای دو گروه، آنچه بر آن اجماع وجود دارد حضور افرادی است که ناآگاهانه معامله انجام می‌دهند. اینها همان‌هایی هستند که می‌توانند موجب ناپایداری قیمت‌ها در بازارهای مالی شوند. برخی اطلاعات که تاریخ آنها گذشته یا تحلیل‌هایی که با حقیقت هم‌سو نیستند به‌عنوان عامل «اخلال» (noise) شناخته می‌شوند و به افرادی که بر اساس این نوع اطلاعات مالی معامله می‌کنند «بورس‌باز اخلالگر» (noise trader) می‌گویند. این واژه نخستین‌بار توسط فیشر بلک در سال ۱۹۸۶ در محافل آکادمیک به این شکل مطرح شد. وی در مقاله خود که با همین نام «نویز» منتشر شده، می‌نویسد: «من متوجهم که خیلی از محققان این حوزه، نتایج پژوهش من را اشتباه یا غیرقابل اثبات می‌دانند، اما پاسخ من به منتقدان این است: روزی، این نتایج به‌طور گسترده‌ای مورد پذیرش قرار می‌گیرد و اثر بورس‌باز اخلالگر برای همه واضح می‌شود.» پس از گذشت بیش از ۳۰ سال اکنون کمتر کسی است که حضور این نوع خاص از معاملات را انکار کند.

تفسیر فیشر از بورس‌باز اخلالگر بسیار جالب‌توجه است به‌طوری‌که می‌گوید «نویز، بازارهای مالی را امکان‌پذیر می‌کند و البته به شکل غیرکامل (imperfect). آنچه برای نقدشوندگی بازار لازم است (همان بورس‌باز اخلالگر) منجر به کاهش کارآیی بازار (یا ایجاد یک نقص) می‌شود.» وی همچنین درباره نقش نویز در انحراف‌های قیمتی که می‌تواند در نهایت منجر به حباب شود، می‌نویسد: «نویزهایی که بورس‌باز اخلالگر به کمک آنها معامله می‌کند به‌صورت تجمعی روی قیمت‌ها اثر می‌گذارد؛ مشابه فرد مستی که با برداشتن گام‌های تصادفی، دائما از نقطه آغاز خود فاصله می‌گیرد.» پس می‌توان نتیجه گرفت که چرا بورس‌باز اخلالگر می‌تواند منجر به انحراف جدی قیمت‌ها از ارزش واقعی خود شود و این مساله برای مدتی نیز پایدار بماند.

اما چرا مردم براساس نویز معامله می‌کنند؟ بلک این‌گونه پاسخ می‌دهد: «اولا مردم معامله کردن را دوست دارند. ثانیا نویزهای زیادی در جامعه وجود دارد و آنها نمی‌دانند بر اساس نویز معامله می‌کنند، بلکه تصور آنها از نویز همان اطلاعات تحلیلی است. چون در دنیا نویزهای زیاد و گیج‌کننده‌ای وجود دارد، مردم به «قواعد سرانگشتی» علاقه زیادی پیدا می‌کنند. قواعدی که به ساده‌ترین وجه ممکن پدیده‌ها را توضیح می‌دهد و به آسانی به اشتراک گذاشته می‌شود. البته من امیدوارم به مرور زمان با پیشرفت و گسترش علوم مالی، قواعد سرانگشتی پیچیده‌تری معرفی شوند تا به مدل‌های کارآیی بازار اعتبار بیشتری ببخشد.» بنابراین همین افراد هستند که می‌توانند منجر به انحراف‌های قیمتی در بازارها شوند.

در بازار کارآ حباب نداریم
فرضیه بازار کارآ (EMH) یکی از مهم‌ترین مباحث مالی است که به‌طور کل می‌گوید رفتار عقلایی بازیگران بازارها باعث می‌شود قیمت‌ها بر اساس اطلاعات موجود در محدوده پایداری قرار گیرند و هرگونه نوسان قیمتی، ناشی از اطلاعات جدیدی است که به بازارها داده می‌شود. به عقیده این گروه بورس‌بازان اخلالگر در حضور معامله‌گران منطقی نمی‌توانند منجر به انحراف قیمت‌ها از ذات واقعی خود شوند. میلتون فریدمن از بازار کارآ این‌طور دفاع می‌کند: «با وجود نظرات مخالف، من به‌شدت شک دارم که فعالیت‌های سفته‌بازی بتواند به ناپایداری منتهی شود. افرادی که می‌گویند سفته‌بازی عموما باعث ناپایداری قیمت‌ها می‌شوند، احتمالا درک نکرده‌اند که این ادعا به معنای زیان سفته‌بازان است. زیرا سفته‌بازی فقط زمانی می‌تواند باعث ناپایداری قیمت‌ها شود که آنها به‌طور میانگین در قیمت‌های پایین‌تر از قیمت واقعی فروشنده و در قیمت‌های بالاتر از قیمت واقعی خریدار باشند.»

یوجین فاما، یکی دیگر از طرفداران بازار کارآ نیز می‌گوید: «حتی با فرض حضور بورس‌بازان اخلالگر آنها به‌طور تصادفی (random) تصمیم می‌گیرند و طبق قاعده اعداد بزرگ، تعداد زیاد آنها باعث می‌شود اثر یکدیگر را خنثی کنند و عملا بازار از حالت پایدار خود فاصله چندانی نگیرد» (قانون اعداد بزرگ می‌گوید بالا رفتن تعداد داده‌ها مانع از اثرگذاری آمارهای انحرافی می‌شود و همه ارقام به سمت یک میانگین منطقی میل می‌کنند). بنابراین برای آنکه بورس‌باز اخلالگر منجر به انحراف قیمت‌ها از حالت تعادلی شود باید حداقل دو پیش‌شرط وجود داشته باشد. اولا آنها باید به‌طور سیستماتیک هم‌جهت و غیرتصادفی عمل کنند تا اثر همدیگر را خنثی نکنند. ثانیا آنها باید در یک بازه زمانی قابل توجه زنده بمانند (یعنی بر اثر زیان زیاد از بازار خارج نشوند).

چرا بازارها ناکارآ هستند؟
هرچند فرضیه بازار کارآ از ابتدا مخالفان زیادی داشت اما بحث ناکارآیی بازارها از سقوط سال ۱۹۸۷ به‌طور جدی در محافل علمی مطرح شد. در ۱۹ اکتبر این سال، شاخص بورس آمریکا ۲۲ درصد ریخت که چندان با کارآیی بازارها و پایداری قیمت‌ها همخوانی نداشت. آندری شلیفر جزو نخستین کسانی است که به این فرضیه در فضای آکادمیک شبهه جدی وارد می‌آورد. وی مدلی ارائه می‌کند که در آن نشان می‌دهد اولا رفتار بورس‌باز اخلالگر می‌تواند سیستماتیک (غیرتصادفی) باشد و ثانیا وی تحت شرایطی خاص می‌تواند سود کند. دو شرطی که فرضیه بازار کارآ را زیر سوال می‌برد.

پس از شلیفر مدل‌های دیگری نیز مطرح می‌شوند که با در نظر گرفتن مباحث مختلف نظیر وابستگی سود و عملکرد شرکت‌ها به نوسان قیمت سهم یا رفتار سیستماتیک تکنیکالیست‌ها بحث کارآیی بازارها را به چالش می‌کشند. در مورد اخیر به چارتیست‌ها به‌عنوان یک شاخه از بورس‌باز اخلالگر اشاره می‌شود که نه تنها رفتار تصادفی ندارند، بلکه عموما از الگوهای هم‌جهتی پیروی می‌کنند و می‌توانند به‌طور جدی ناپایداری قیمت‌ها را رقم بزنند. در بحث‌های نظری اقتصاد، اوایل تکنیکالیست‌ها را به‌عنوان عروسک‌هایی می‌شناختند که رفتار آنها هیچ‌گونه منطقی را نشان نمی‌دهد و عقلایی نیست. اما اکنون در قرن ۲۱، این گروه به حدی توسعه یافته‌اند که در سال ۲۰۱۲ انجمن تکنیکالیست‌های بازار (MTA) تشکیل شد و ۴۵۰۰ عضو رسمی دارد و بسیاری در سراسر جهان به‌دنبال کسب مدارک مرتبط با عضویت در آن هستند. بنابراین، نمی‌توان این نوع بورس‌بازها را که اتفاقا تا حد خوبی سیستماتیک عمل می‌کنند نادیده گرفت.

بازار دوطرفه، منشأ دعوا
با وجود پذیرش بورس‌باز اخلالگر، اما طرفداران بازار کارآ تاکید می‌کنند معامله‌گر هوشمند از ساده‌لوح بودن بورس‌باز اخلالگر استفاده می‌کند و با گرفتن موقعیت معکوس، اثر آنها را خنثی کرده و سود به‌دست می‌آورد. به این ترتیب، قیمت‌ها دچار ناپایداری نمی‌شوند. بازارهای مالی دنیا به سرمایه‌گذار این امکان را می‌دهند که در دو طرف معامله کنند؛ یکی در جهت صعود با خرید سهام، یکی در جهت نزول با فروش استقراضی سهام (short selling). به عبارت دقیق‌تر، پیش‌بینی افراد از روند بعدی قیمت‌ها می‌تواند سودآور باشد چه مسیر بعدی نزولی باشد و چه صعودی. فروش استقراضی این امکان را به سرمایه‌گذار می‌دهد که امکان فروش یک سهم را با قیمت امروز در آینده داشته باشد؛ بنابراین، اگر قیمت‌ها در آینده کاهشی شود، کسی که موقعیت فروش استقراضی گرفته سود فراوانی می‌کند. مثلا فرض کنید قیمت یک سهم اکنون هزار تومان است و یک تحلیلگر تشخیص می‌دهد ارزش ذاتی این سهم ۵۰۰ تومان است و موقعیت فروش استقراضی می‌گیرد. اگر تحلیل وی صحیح باشد و بعد از مدتی قیمت هر سهم به ۵۰۰ تومان نزدیک شود، سودی چشمگیر ناشی از اختلاف قیمت جدید با هزار تومان اولیه عاید این سرمایه‌گذار می‌شود.

با این حال، مخالفان بازار کارآ به محدودیت‌های موقعیت معکوس تاکید می‌کنند. اولا اینکه اگر تعداد بورس‌باز اخلالگر زیاد باشد، معامله‌گران هوشمند امکان گرفتن موقعیت‌های نامحدود و خنثی کردن اثر اخلالگران را ندارند. همچنین معامله‌گر هوشمند به علت ریسک‌گریزی برای گرفتن موقعیت مقابل بورس‌بازان اخلالگر، احتیاط بیشتری می‌کنند تا در قیمت‌های خیلی بالا یا خیلی پایین با زیان سنگین مواجه نشوند. به عبارت دقیق‌تر، هجمه تعداد زیادی از بورس‌بازان برای خرید یک سهم، حتی معامله‌گران منطقی و هوشمند را نیز متاثر می‌کند. در حباب سال ۲۰۰۰ بورس آمریکا، استنلی دراکنمیلر مدیر صندوق ۸۲۰۰ میلیارد دلاری جورج سوروس بود و به علت زیانی که پس از ترکیدن حباب کرد اخراج شد. وی می‌گوید: «ما می‌دانستیم قیمت‌ها بیش از ارزش ذاتی هستند، اما فکر نمی‌کردیم پایان موج صعودی به این زودی فرا برسد.» جالب‌تر آنکه در سال ۱۹۹۹، جولیان رابرتز، مدیر صندوق تایگر سهام را غیرارزنده تشخیص داده بود و در معاملات شرکت نکرد؛ وی نیز به علت اینکه در رالی آن سال از صندوق‌های رقیب جا مانده بود اخراج شد. وال‌استریت‌ژورنال پس از ترکیدن حباب با هر دو مدیر مصاحبه و نتیجه بحث را این‌طور خلاصه می‌کند: «جولیان گفت این رفتار غیرعقلایی است و من در معاملات شرکت نمی‌کنم؛ سپس آنها جولیان را اخراج کردند. استنلی گفت این رفتار غیرعقلایی است، اما من در معاملات شرکت می‌کنم؛ سپس آنها وی را نیز اخراج کردند.» این داستان به خوبی نشان می‌دهد اولا چرا خود معامله‌گران منطقی نیز به جریان اخلالگر می‌پیوندند و ثانیا چرا در مقابل این جریان قرار گرفتن ریسک بالایی دارد.

بورس تهران چه وضعیتی دارد؟
حال‌که بحث‌های نظری در مورد انحراف از قیمت‌های واقعی بررسی شد، سری به بورس تهران بزنیم، جایی که به‌نظر می‌رسد همه چیز برای تشکیل حباب فراهم است. یعنی اگر حتی نظر طرفداران بازار کارآ را به‌طور کامل بپذیریم، با چالش‌های اساسی مواجه می‌شویم. اولا اینکه بازار سهام کشورمان یک‌طرفه است؛ یعنی اگر با هجوم خریداران غیرعقلایی مواجه شویم، سرمایه‌گذاران حرفه‌ای هیچ امکانی برای خنثی کردن رفتار آنها ندارند. بنابراین، کاملا طبیعی است که قیمت سهام می‌تواند تا سطوحی بسیار فراتر از ارزش ذاتی حرکت کند. شواهد تجربی این ماجرا در بورس تهران بارها و بارها تکرار شده که قیمت سهمی در مدت کوتاهی چند برابر شده و در ادامه ریزش‌های سنگینی را در پی داشته است.

در سوی دیگر، عمق کم بازار باعث می‌شود با هجوم نقدینگی تازه از سوی افراد ناآشنا، سهم اخلالگران به طرز چشمگیری افزایش یابد که عملا سکاندار اصلی روند قیمت‌ها این افراد می‌شوند. گروهی که عمدتا با جوسازی‌هایی که انجام می‌شود رفتار سیستماتیکی دارند. بنابراین، هر دو فرض بازار کارآ در بورس تهران زیر سوال می‌رود و بازار سهام به بستری تبدیل می‌شود که حباب‌سازی در قیمت‌ها امری بدیهی خواهد بود.

اما نقطه ضعف اساسی درگیر شدن اهالی بازار و حتی سیاست‌گذار با روزمرگی است. فارغ از آنکه چه نگاهی به بازار سهام داشته باشیم، یعنی می‌خواهیم حمایتی باشیم یا از مداخله بپرهیزیم؛ آنچه واضح است نبود یک سیاست مشخص برای تصمیم‌گیری است. این امر باعث می‌شود هیچ‌گاه به مشکلات زیرساختی و محدودیت‌هایی که بارها و بارها فرصت برای رفع آنها وجود داشت، نپردازیم. مثلا همین رونق اخیر بورس بهترین زمان برای حرکت به سمت بازار کارآ بود. اولا نقدینگی تازه‌وارد ظرفیت بالایی ایجاد کرده بود تا شناوری سهام افزایش یابد (تنوع بیشتر معامله‌گران و عمق‌بخشی به بازار). ثانیا می‌توانستیم با توسعه ابزارها بازار دوطرفه را به‌طور موثر ایجاد کنیم. ثالثا با رفع محدودیت‌هایی نظیر دامنه نوسان، مانع صف‌نشینی و بی‌توجهی تازه‌واردها به تحلیل شویم.

در نبود اندیشه نظام‌مند، تصمیمات به رویدادهای روزانه وابسته می‌شود که از یک‌سو، عموما در بورس تهران به نظاره‌گری در دوره صعود و به اصطلاح کف و سوت اهالی بازار برای هم می‌گذرد. در سمت دیگر، در دوره نزول چنان دستپاچگی رخ می‌دهد که فریاد «کمک، حمایت، نگذاریم اعتماد از بین برود» همه جا از فعالان بازار تا مقامات سیاسی غیرمرتبط با بازار سرمایه برمی‌خیزد.

سودهایی که تبخیر شد
دامنه حباب‌ها در تاریخ بازار جهانی بسیار گسترده‌تر از تجربیاتی است که عمدتا در بورس تهران مشاهده می‌شود. به‌طوری‌که در جدول نیز مشاهده می‌شود ریزش‌های بعضا بیش از ۹۰ درصدی در قیمت‌ها پس از تخلیه حباب تجربه شده است. اگرچه هر حبابی ویژگی‌های خود را به همراه دارد، اما در یک بررسی کلی و تاریخی می‌توان سه فاکتور مشترک را در این حباب‌ها مشاهده کرد: اول نوآوری مالی، دوم احساسات و روانشناسی سرمایه‌گذاران، سوم اهرم‌های سفته‌بازی.

حباب لاله هلندی که طی چند سال قیمت این گل را ۶۰ برابر کرده بود، پس از پایان حباب ۹۳ درصد ارزش خود را از دست داد. ظهور نخستین بورس سهام دنیا در کنار ابزار مشتقه اختیار روی گل لاله به‌عنوان فناوری که زمینه‌ساز ایجاد این حباب شد شناخته می‌شود (جالب توجه آنکه در قرن ۱۷ ابزار اختیار به بازار مالی معرفی می‌شود). حباب‌های سهام شرکت می‌سی‌سی‌پی در فرانسه و سهام دریای جنوب در بریتانیا هر دو از نقطه نظر فناوری مالی به پول‌های اعتباری (یا پول‌های بی‌پشتوانه، بدون پشتوانه کالایی مثل طلا) مرتبط می‌شوند. سهام می‌سی‌سی‌پی که بیش از ۶۰ برابر شده بود، حتی به قیمتی کمتر از قیمت ابتدایی خود برگشت (۹۹ درصد ریزش از اوج). این تحولات در حباب‌های یک قرن اخیر نیز قابل مشاهده است.

در دهه ۱۹۲۰ میلادی، توسعه سریع ابزارهای ارتباطی (تلفن) و حمل‌ونقل (خودروها) و در حباب سهام ۲۰۰۰ آمریکا موسوم به دات‌کام گسترش اینترنت، رسانه‌ها و ارتباطات از راه دور به‌عنوان آغازگر روندهای حبابی شناخته می‌شوند. این تحولات فناوری عموما با هجوم سرمایه‌گذاران و اثرات روانشناسی همراه می‌شود که تشکیل حباب را تسریع می‌کند. در نهایت نیز اهرم‌های مالی که امکان خریدهای اعتباری را فراهم می‌آورد به باد کردن حباب‌ها می‌انجامد.

مقایسه‌های این‌چنینی با بورس تهران نمی‌تواند دقیقا به یک محتوای یکسان برسد، زیرا صعودهای بورس کشورمان عمدتا به‌صورت اسمی و ناشی از تورم عمومی اقتصاد بوده است. اما بازار سهام کشور که درحال توسعه روزافزون است بدون در نظر گرفتن این تجربیات با شکست‌های جدی مواجه خواهد شد. به ویژه آنکه اقتصاد ایران گرفتار نویزهای بسیار و بستر قواعد سرانگشتی بسیار ساده‌ای است که هر رویدادی را به مثابه یک تحول نشان دهد. کم نیستند نمونه‌های تغییرات مالی که به هجوم سرمایه‌ها منجر می‌شوند نظیر افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی دارایی‌ها یا شرکت‌های متعددی که اکنون در بازار پایه معامله می‌شوند و نسبت به دارایی‌های واضح خود با حباب مواجهند. یعنی، شرکت سرمایه‌گذاری که دارایی‌هایی مشخص و قابل معامله در بورس دارد، اکنون در قیمت‌هایی بسیار فراتر از خود آن دارایی معامله می‌شود درحالی‌که خریدار امکان خرید خود دارایی را نیز دارد!

درس‌هایی برای بورس تهران
آنچه درباره حباب‌های تاریخی آورده شد نتایج بررسی‌هایی است که رودنی سالیوان، رئیس وقت انتشارات موسسه CFA، در مقاله‌ای در سال ۲۰۰۹ ارائه کرده بود. سالیوان پس از بررسی این حباب‌ها به چند مساله برای جلوگیری یا کمرنگ کردن اثر حباب‌ها اشاره می‌کند که برخی از آنها برای بورس تهران نیز می‌تواند مفید باشد. اولا تاکید چندباره وی به شفافیت و گروه‌های نظارتی است که این مسائل را بررسی کنند. امری که هنوز در بازار سهام کشورمان به شدت دچار مشکل است و حتی در تجربه‌ای یکی، دو ماهه در بورس تهران می‌توان مواردی از این دست یافت که یک سهم چند دقیقه قبل از انتشار عمومی گزارش در کدال با صف خرید همراه می‌شود. یا مثلا یک اتفاق بارها از سوی شرکت تایید و تکذیب می‌شود، اما در نهایت فقط برخی که به اطلاعات دسترسی دارند از معاملات منتفع می‌شوند. این اتفاق به قدری تکرار شده که نه تنها قبح غیرقانونی بودن آن ریخته، بلکه برای گروهی به‌عنوان مزیت مطرح می‌شود؛ به کرات در شبکه‌های اجتماعی تبلیغاتی نظیر «اخبار رانتی از سهام» یا «خرید گروهی سهام» دیده می‌شود! که اولی جرم اطلاعاتی و دوم جرم دستکاری در قیمت‌ها محسوب می‌شود. اما پایین بودن شفافیت و نظارت بر این امر باعث می‌شود چنین مسائلی کاملا طبیعی به نظر برسد.

نکته دیگری که سالیوان پیشنهاد می‌دهد، موظف کردن همه شرکت‌ها، حتی صندوق‌های سرمایه‌گذاری به ارائه صورت‌های مالی است. مورد بعدی ارتباط جهانی برای شناسایی نقاط ضعف و احتمالا پرریسک؛ امری که مشاهده می‌شود تقریبا برای بورس تهران معنا و مفهوم عملی خاصی ندارد و جز امضای برخی تفاهم‌نامه‌ها و رفت و آمدهای صوری نتیجه خاصی نداشته است. وی همچنین تاکید می‌کند در دوره‌های هیجان اهرم‌ها نه اینکه حذف شوند، ولی محدود شوند. بر خلاف تصور عمومی که احساس می‌شود در کمبود ابزار مشتقه بورس تهران اهرم ندارد، اما معاملات اعتباری همان نقش اهرم را بازی می‌کنند که دو ضعف اساسی در مورد آنها وجود دارد. اولا هیچ شفافیتی در مورد آنها وجود ندارد و آمار آن هیچ‌گاه به‌طور رسمی منتشر نمی‌شود. ثانیا اهرم‌ها فقط عملکرد صعودی دارند (بازار یک‌طرفه) که به شدت خطرناک‌تر از اهرم‌ها در بازارهای دوطرفه است؛ یعنی حتی ابزاری برای خنثی کردن نسبی اثر این اهرم‌ها به چشم نمی‌خورد.

یکی از هشدارهای جدی سالیوان به مساله «خیلی بزرگ برای شکست» (too big to fail) برمی‌گردد که می‌گوید نباید اجازه دهیم برخی شرکت‌ها آن‌قدر بزرگ شوند که نتوان شکست آنها را پذیرفت. پیام پنهان این هشدار به این مساله برمی‌گردد که نباید در مسیر اصلاحی دچار مصلحت‌اندیشی شویم، زیرا در غیر این صورت مجبور به اتخاذ سیاست‌هایی می‌شویم که به‌جای رفاه عمومی به مصالح گروهی خاص می‌پردازد. این موضوع به طرز محسوسی در شرکت‌های فعال در بورس تهران دیده می‌شود؛ بسیار بنگاه‌هایی که به‌خاطر مساله اشتغال یا امثالهم، حتی با ضعیف‌ترین عملکرد نیز حمایت می‌شوند. همین مساله چون دست حمایتی را همواره پشت خود دارد موجب ورود بی‌محابای سرمایه‌گذاران به آن و ایجاد حباب قیمتی می‌شود؛ از برخی شرکت‌های بازار پایه‌ای گرفته تا بعضی شرکت‌های بورسی زیان‌ده.




 

عرضه اولیه سهام (هرآنچه باید بدانید)

آموزش کامل عرضه اولیه سهام (هرآنچه باید بدانید)

در: 23 آوریل 2019در: آموزش بورس برای تازه‌کاران

 چاپ ایمیل

عرضه اولیه یک موقعیت حائز اهمیت و ارزشمند برای سرمایه‌گذاران محسوب می‌شود.

عرضه‌های اولیه از پرطرفدارترین رویدادهای بورس تهران است زیرا در اکثر مواقع سود مناسبی را نصیب سرمایه‌گذاران می‌کند.

مطلب مرتبط: چگونه سرمایه‌مان را وارد بورس کنیم؟

عرضه اولیه سهام چیست؟

به زبان ساده، عرضه اولیه یعنی اینکه سهام یک شرکت قرار است برای اولین بار در بورس عرضه شود.

به عبارت دیگر، در عرضه اولیه، سهام یک شرکت برای بار اول در بورس توسط عموم قابل خریداری خواهد بود.

عرضه‌های اولیه در سال‌های اخیر در بورس تهران رونق و طرفداران بسیاری کرده است، زیرا بسیاری از عرضه‌های اولیه برای سرمایه‌گذاران سودده بوده‌اند.

قبلا از اینکه روش بوک‌بیلدینگ برای عرضه اولیه در بورس تهران به کار رود، خریداری سهام در عرضه اولیه کار آسانی نبود و اغلب با مشکل مواجه می‌شد. زیرا همزمان تعداد سفارشات زیادی به سامانه معاملاتی ارسال می‌شد و تعداد سهام نیز محدود بود، به همین دلیل تعداد زیادی از افراد در نهایت در عرضه‌های اولیه دست خالی می‌مانند.

اما این روش تغییر کرده و خرید عرضه اولیه با سهولت بیشتری انجام می‌گیرد.

امروز در سایت بورسینس، روش خرید سهام در عرضه اولیه را شرح می‌دهیم.

عرضه اولیه سهام شرکت‌ها در بورس تهران به روش بوک بیلدینگ (ثبت سفارش یا Book Building) انجام می‌شود.

اما عرضه اولیه به روش بوک بیلدینگ چه معنایی دارد؟ در این روش نیازی نیست خریداران سهام، در یک لحظه سفارش را وارد سیستم کنند و نوبت ارسال سفارش مهم نیست.

ویژگی‌های این روش به شرح زیر است:

یک بازه زمانی برای ثبت سفارش در نظر گرفته می‌شود، مثلا از ساعت 10 صبح تا 12:30 ظهر.

برای قیمت قابل ثبت نیز یک بازه تعیین می‌کنند، مثلا از 265 تا 285 تومان.

حداکثر سهام قابل خرید توسط یک کدمعاملاتی نیز اعلام می‌شود، مثلا 1000 برگه سهم.

به این ترتیب شما به عنوان خریدار عرضه اولیه، می‌توانید در آرامش، در زمان اعلام شده قیمت مورد نظرتان را وارد سیستم کنید. پس از اینکه بازه زمانی اعلام شده به پایان رسید، سفارشاتی که توسط شما و سایر افراد وارد سامانه معاملاتی بورس شده طبق قوانین پردازش می‌شود.

اختصاص سهم در عرضه اولیه به روش بوک بیلدینگ دیگر براساس اولویت زمانی ثبت سفارش نیست.

بنابراین شخصی که در انتهای بازه زمانی معرفی شده سفارش خود را ارسال می‌کند با شخصی که در ابتدای بازه زمانی سفارش خود را ارسال کرده هیچ تفاوتی باهم ندارند.

البته اگر فرد قیمت بالاتری قرار دهد احتمال اینکه بتواند خرید انجام دهد بیشتر است. به دلیل اینکه تعداد شرکت‌کنندگان در عرضه اولیه بسیار زیاد است، تقریبا همه افراد سفارش خود را در سقف قیمت ارسال می‌کنند.

بنابراین کسانی که قیمت خرید را در حداکثر قرار ندهند به احتمال قوی هیچ سهامی بدست نمی‌آورند.

مراحل خرید سهام عرضه اولیه

اگر به تازگی با سرمایه‌گذاری در بورس آشنا شده‌اید احتمالا نمی‌دانید چگونه باید در عرضه اولیه شرکت کنید.

خرید سهام در عرضه اولیه برای همگان آزاد است، به شرطی که دارای کد بورسی (کدمعاملاتی) باشند.

شما نیز با دارا بودن کد معاملاتی، می‌توانید سفارش خرید سهام در عرضه اولیه را به روشی که در ادامه توضیح می‌دهیم وارد کنید.

توجه: در صورتی که کدبورسی دریافت نکرده‌اید طبق راهنمای این صفحه می‌توانید کد بورسی را در هر شهر از ایران که هستید دریافت کنید.

دریافت کد بورسی رایگان است.

پس از دریافت کد بورسی، نام کاربری و رمز عبور ورود به نرم‌افزار معاملاتی توسط کارگزاری برای شما ارسال می‌شود.

قدم اول: اطلاع از عرضه اولیه

عرضه‌های اولیه معمولا چندین بار در سال انجام می‌شوند. بطور کلی تعداد عرضه‌های اولیه چندان زیاد نیست. در سال 97 بطور کلی 22 عرضه اولیه انجام گرفت.

برای اطلاع از عرضه‌ اولیه باید اخبار سایت‌های بورسی و کانال‌های خبری که این اخبار را اطلاع‌رسانی می‌کنند را پیگیری کنید. بیشتر کارگزاری‌ها نیز این عرضه‌ها را به مشتریان خود اطلاع می‌دهند.

بنابراین وقتی کد بورسی گرفتید، از کارگزاری بپرسید چگونه می‌توانید از عرضه اولیه باخبر شوید، مطمئنا شما را راهنمایی می‌کنند.

پس از اینکه از تاریخ عرضه اولیه اطلاع پیدا کردید، حوالی ساعت 10 صبح همان‌روز سایت www.tsetmc.com را باز کنید و اطلاع‌رسانی‌های ناظر بازار را دنبال کنید.

اطلاعیه‌های ناظر بازار به شکل یک اعلام کوچک در گوشه سمت چپ و پایین صفحه نمایش داده می‌شود. مانند شکل زیر:

پس از کلیک روی اعلام اشاره شده، پیام‌های ناظر بازار برای نمادهای مختلف را مشاهده می‌کنید.

در صورتی که قرار باشد عرضه اولیه در روز جاری اتفاق بیفتد، در این پیام‌ها زمان و چگونه این عرضه وجود خواهد داشت.

معمولا ناظر بازار بین ساعات 10 تا 13، پیام مربوط به عرضه اولیه را منتشر می‌کند.

نکته: می‌توانید پیام‌های ناظر بازار در دو روز معاملاتی اخیر را در این صفحه از سایت بورسمشاهده کنید.

نمونه پیام ناظر بازار در خصوص عرضه اولیه:

همانطور که مشاهده می‌کنید در پیام ناظر بازار، این اطلاعات را می‌توانید بدست آورید:

تاریخ عرضه اولیه

تعداد کل سهام قابل عرضه

ساعت مجاز برای ثبت سفارش

سهمیه هر نفر (هر کد معاملاتی)

بازه قیمت هر سهم

سایر شرایط ورود سفارش

باید به تک تک جزییات این پیام دقت کنید. زیرا وارد کردن اطلاعات اشتباه بطور عمدی یا سهوی، باعث می‌شود عرضه اولیه به شما تعلق نگیرد.

قدم دوم: ارسال سفارش

بعد از اینکه جزییات عرضه اولیه را با مشاهده پیام ناظر بدست آورید، باید پس از افزایش موجودی حساب‌تان نزد کارگزاری، سفارش خرید عرضه اولیه را در ساعت مشخص شده توسط ناظر ارسال کنید.

علاوه بر این، سهمیه هر فرد مشخص شده است و اگر شما سفارش خرید را بیش از این مقدار قرار دهید، هیچ سهامی به شما تعلق نمی‌گیرد.

به قیمت مجاز بسیار دقت کنید، قیمت باید دقیقا ریال به ریال با قیمت اعلام شده مطابقت داشته باشد. به دلیل اینکه تقاضا برای خرید عرضه اولیه همواره در حال رشد است، معمولا همه افراد سقف قیمت مجاز را در فرم سفارش خرید وارد می‌کنند.

در ابتدای این آموزش اشاره کردیم که برای خرید عرضه اولیه باید کد بورسی داشته باشید و پس از دریافت کد بورسی، کارگزاری رمز عبور و نام کاربریورود به سیستم معاملاتی آنلاین را برای شما ارسال می‌کند.

در ساعت عرضه اولیه وارد سیستم معاملاتی‌تان شوید.

موجودی خود را از طریق پرداخت آنلاین و رمز دوم افزایش دهید (در صورت نیاز).

محاسبه موجودی لازم برای خرید عرضه اولیه بسیار ساده است. کافیست سهمیه هر نفر را در ضربدر حداکثر قیمت مجاز کنید تا حداکثر سرمایه لازم را بدست آورید. مثلا اگر حداکثر قیمت عرضه، 2,750 ریال باشد و سهمیه هر نفر حداکثر 2,000 سهم، حداکثر مبلغ موردنیاز برای خرید 550,000 تومان خواهد بود.

سپس در ساعت مشخص شده برای عرضه اولیه، سفارش خودتان را مطابق با جزییات ارسال کنید.

نکته: فرم فوق مربوط به نرم‌افزار معاملاتی کارگزاری آگاه است ولی بطور کلی اطلاعات موردنیاز برای وارد کردن با سایر کارگزاری‌ها تفاوت چندانی ندارد.

پس از ارسال سفارش، باید پیغام موفقیت‌آمیز بودن ارسال سفارش را ببینید.

برای اطمینان از ارسال شدن سفارش، می‌توانید لیست سفارشات را بررسی کنید.

پس از اینکه سفارش ارسال شد، نیاز به انجام کار خاص دیگری نیست.

قدم سوم: بررسی نتیجه

تخصیص سهام به هر کدمعاملاتی پس از پایان زمان اعلام شده برای خرید انجام می‌شود. بورس با توجه به تعداد شرکت‌کنندگان و قیمت وارد شده توسط آنها، سهام را بین شرکت‌کنندگان توزیع می‌کند.

ساعت 17 یا 18 موجودی سهام‌تان را بررسی کنید تا از میزان عرضه تعلق گرفته به خودتان مطلع شوید.

وضعیت‌های مختلفی می‌تواند در یک عرضه اولیه وجود داشته باشد که در ادامه شرح می‌دهیم. نیازی نیست این وضعیت‌ها را یاد بگیرید و فقط جهت افزایش اطلاعات توضیح داده شده است:

وضعیت اول – در صورتی که حجم کل سفارشات، در سقف قیمت، از تعداد سهام قابل عرضه بیشتر باشد.

قیمت پایانی سهم همان سقف قیمت خواهد بود ولی نحوه تخصیص به کدهای افراد به اینصورت است که تعداد حداقلی را مشخص، و از اولین تا اخرین سفارش، عرضه انجام شده و دوباره از ابتدا تا انتها تکرار می‌شود تا میزان سهم مشخص به اتمام برسد.

مثال:
تعداد سهام قابل عرضه: 10 میلیون سهم
حجم سفارشات ثبت شده در سقف: 20 میلیون سهم
محدودیت هر کد: 1000 سهم (20000 کد)

نحوه تخصیص دادن:

با توجه به نظر ناظر، یک حداقل مشخص می‌گردد (به طور مثال 200 سهم)

حال به این 20000 نفر از نفر اول تا نفر بیست‌هزارم، یکبار 200 عدد سهم داده می‌شود، دوباره 200 سهم دیگر و این دور آنقدر ادامه می‌یابد تا تعداد سهم عرضه شده به اتمام برسد.

پس در این مرحله به کسانی که سفارش خرید را پایین‌تر از سقف قیمت گذاشته‌اند هیچ سهامی نمی‌رسد.

وضعیت دوم – در صورتی که حجم کل سفارشات ثبت شده برابر با تعداد سهام قابل عرضه باشد.

در این شرایط براساس اولویت قیمتی از بالاترین تقاضا تا کف قیمتی عرضه می‌شود و قیمت پایانی به همان روش میانگین موزون قیمت تخصیص یافته در بازار عادی خواهد بود.

وضعیت سوم – در صورتی که حجم کل سفارشات ثبت شده در دامنه قیمت، بیشتر از تعداد قابل عرضه باشد.

در این شرایط ابتدا با توجه به اولویت سفارشات براساس قیمت آنها، سهم‌ها از بالاترین قیمت به سمت پایین‌ترین قیمت عرضه می‌شود، سپس اگر در پایین‌ترین قیمت، حجم سفارشات بیش از تعداد سهام باقیمانده باشد دقیقا به روشی که در وضعیت اول (بالا) اشاره شد، با حداقلی مشخص سهام باقیمانده اختصاص می‌یابد.

مثال:

تعداد سهام قابل عرضه: 10 میلیون سهم
حجم سفارشات ثبت شده: 20 میلیون سهم
دامنه قیمتی فرضی: 1000 تا 1100 ریال

نحوه تخصیص دادن:

اگر حجم سفارشات ارسال شده بین 1100 تا 1001 ریال برابر با 5 میلیون سهم باشد ابتدا به این افراد با توجه به اولویت سفارشات براساس قیمت آنها، سهم تعلق می‌گیرد.

5 میلیون سهم مانده برای کسانی که سفارش خود را در کف قیمت ارسال کرده‌اند (1000 ریال) بر اساس تعیین حداقل مانند وضعیت 1 اختصاص می‌یابد.

وضعیت چهارم – در صورتی که حجم کل سفارشات ثبت شده کمتر از تعداد کل سهام قابل عرضه باشد ولی به گونه‌ای باشد که پس از اعمال تمام یا بخشی از تعهد خرید، کل سهام قابل عرضه معامله شود، در صورتی که ایفای تعهد خرید حداقل به میزان 50 درصد کل تعهد و بیش از 10 درصد کل سهام قابل عرضه باشد، قیمت عرضه معادل قیمت کف خواهد بود.

مثال:

تعداد سهام قابل عرضه: 10 میلیون سهم
حجم سفارشات ثبت شده: 6 میلیون سهم
تعهد سهامدار عمده: 50 درصد = 5 میلیون سهم

نحوه تخصیص دادن:

با توجه به اینکه حجم خریدار از تعداد سهام قابل عرضه کمتر است 4 میلیون سهم باقیمانده را متعهد خرید باید خریداری نماید.
چون بیش از 10% سهام قابل عرضه (یعنی بیش از 1 میلیون سهم) را متعهد خریداری کرده است، قیمت عرضه معادل کف قیمت خواهد بود.

وضعیت پنجم – در صورتی که حجم کل سفارشات ثبت شده در عرضه اولیه به اندازه‌ای کم باشد که با اعمال تعهد خرید هم کل سهام قابل عرضه معامله نشود، عرضه انجام نمی‌شود. در اینصورت عرضه شکست خورده و باید با قیمت پایینتری مجددا اطلاعیه عرضه اعلام گردد.

پس از خرید سهام در عرضه اولیه

اگر اولین عرضه اولیه را خریداری کرده‌اید به شما تبریک می‌گوییم.

معمولا در روز معاملاتی بعد از عرضه اولیه، صف خرید برای سهام شرکت عرضه شده شکل می‌گیرد. به این معنی که قیمت به حداکثر دامنه نوسان خود (یعنی مثبت 5 درصد) می‌رسد و تعداد سفارشات زیادی برای خرید سهام ثبت می‌شوند.

این موضوع به یک روال تقریبا قابل پیش‌بینی در بورس تهران تبدیل شده است.

اولین تجربه‌ سرمایه‌گذاری بسیاری از افراد در بورس تهران، خرید عرضه اولیه است که به تجربه شیرینی تبدیل می‌شود.

زیرا هر شرکتی عرضه می‌شود معمولا تا چند روز صف خرید است و معمولا تا چند روز شاهد رشد 5 درصدی ارزش سهام این شرکت‌ها هستیم.

البته این موضوع فقط تا چند روز ادامه می‌یابد. گاهی تا 2 روز، گاهی 3 روز و گاهی یک هفته.

در مواقع نادر، صف خرید تا بیش از 10 روز طول می‌کشد و قیمت سهم به شدت رشد می‌کند.

رشد قیمت سهم پس از عرضه اولیه به عوامل زیر بستگی دارد:

تعداد سهام عرضه شده: هرچقدر تعداد عرضه کمتر بوده باشد، معمولا فروشندگان کمتری نیز وجود خواهند داشت

رفتار سهامدار عمده: اگر سهامدار عمده پس از عرضه اولیه، سهام دیگری عرضه نکند معمولا سهام رشد بیشتری می‌کند

جو کلی بازار: در زمانی که جو کلی بازار مثبت است و همه خوشبین هستند، افراد کمی حاضر به فروش می‌شوند

اخبار و شایعه‌های پیرامون سهم: گاهی اخبار و شایعات منفی یا مثبتی پیرامون سهام عرضه شده شکل می‌گیرد و افراد براساس این شایعات و اخبار تصمیم می‌گیرند

 و…

تصمیم‌گیری برای فروش سهام بر عهده شماست. حتی می‌توانید روز پس از عرضه اولیه، سهام خود را بفروشید ولی به عنوان یک توصیه کلی، بهتر است تا زمانی که صف خرید در سهم وجود دارد، سهام خود را نگهداری کنید.

حتی می‌توانید در روزهای پس از عرضه، باز هم از این سهم خریداری کنید. زیرا محدودیت خرید فقط در روز عرضه اولیه وجود دارد و پس از ان محدودیت برداشته می‌شود.

بطور کلی عرضه اولیه در بورس تهران اغلب اوقات با حواشی زیادی انجام می‌شود.  معمولا سهم‌هایی که به تازگی در بورس عرضه می‌شوند تا مدتی موردتوجه قرار می‌گیرند ولی پس از مدتی از توجه به آنها کاسته می‌شود.

سخن آخر

به دلیل تقاضای بسیار زیادی که برای عرضه‌های اولیه شکل گرفته، معمولا سهمیه کمی به افراد شرکت‌کننده می‌رسد؛ با این حال، خرید سهام در عرضه اولیه یک راه بی‌خطر برای تجربه اولین سرمایه‌گذاری در بورس است، زیرا بیشتر مواقع مقداری سود نصیب سرمایه‌گذاران می‌کند.

در عرضه اولیه با بوک بیلدینگ، یک بازه زمانی، حداقل و حداکثر قیمت قابل خرید و سهمیه برای هر کدمعاملاتی در نظر گرفته می‌شود.

شما باید براساس این اطلاعات که توسط ناظر بازار در روز عرضه اعلام می‌شود، سفارش خود را در ساعت مشخص شده ارسال کنید.

تخصیص سهام توسط ناظرین به کدهای معاملاتی انجام می‌گیرد و معمولا در صورت وجود تقاضای بالا، همه افراد بطور مساوی از عرضه‌ها بهره‌مند می‌شود.

به دنیای بورس خوش آمدید، برای سرمایه گذاری در بورس، باید گام های زیر را طی کنید:

گام اول: مطالعه، مشورت و توجه به اصول سرمایه گذاری در بورس 

گام اول برای سرمایه گذاری در بورس، مطالعه و شناخت کافی درباره این بازار، مشورت با افراد حرفه ای و تعیین هدف از سرمایه گذاری در بورس است. توصیه می کنیم به اصول زیر توجه داشته باشید:

1- با نگاه بلندمدت سرمایه گذاری کنیـد. 
2- توجه داشته باشید که ذات بورس با نوسان همراه است، بنابراین در مواجهه با افت و خیزهای مقطعـی بازار، هیچگاه بصورت شتابـزده و هیجانی اقدام به خرید یا فروش سهام نکنید. 
3- برای شروع کار، از سرمایه های مازاد خـود استفاده کنید و سرمایه های ضروری خود را وارد بورس نکنید. 
4 - حتما برای سرمایه گذاری در بورس، با افراد متخصص مشورت کنید. کارگزاران رسمی بورس که مجوز مشاوره دارند، یکی از مناسب ترین گزینه ها برای مشورت در سرمایه گذاری هستند.

گام دوم: دریافت کد معاملاتی 

حتما شما هم در یک یا چند بانک، دارای حساب بانکـی هستید. همانطـور که برای پس انداز و سرمایه گذاری در بانک، نیازمند دریافت شماره حساب بانکی هستید، برای سرمایه گذاری در بورس هم باید در اولین گام، کد معاملاتی دریافت کنید. برای دریافت کد معاملاتی، می توانید با در دست داشتن مدارک شناسایی شامل شناسنامه و کارت ملی، به یکی از کارگزاران رسمی بورس مراجعه کنید .

گام سوم: خرید و فروش سهام 

برای خرید و فروش سهام، نیازی نیست به تالار بورس مراجعه کنید. خرید و فروش سهام صرفا از طریق شرکت های کارگزاری و به یکی از روش های زیر انجام می گیرد:

- مراجعه حضوری به کارگزاری و ارائه سفارش خرید یا فروش 
- سفارش تلفنـی به کارگـزاری، برای خرید یا فروش سهام 
- سفارش اینترنتی به کارگـزاری، برای خرید یا فروش سهام 
- خرید یا فروش مستقیم سهام توسط خود فرد، ازطریق سامانه معاملات آنلاین (برخط) 

تفاوت سفارش اینترنتی و معاملات آنلاین (برخط) این است که در سفارش اینترنتی، شما بجای مراجعه حضوری به دفتر کارگزاری و تکمیل فرم سفارش خرید یا فروش سهام، به پایگاه اینترنتی کارگزاری مراجعه کرده و فرم سفارش خرید یا فروش سهام را ازطریق اینترنت تکمیل کرده و در اختیار کارگزار قرار می دهید، اما در نهایت، این کارگزار است که عملیات خرید یا فروش سهام را براساس سفارش شما انجام می دهد، اما در معاملات آنلاین، شما پس از دریافت گذرواژه و رمز عبور از کارگزاری، می توانید شخصا نسبت به خرید و فروش سهام ازطریق اینترنت اقدام کنید. افزایش سرعت، سهولت و عدالت در دسترسی به بورس و خرید و فروش سهام، مهمترین مزیت معاملات آنلایـن است.

"توصیه می شـود افـرادی از روش معاملات آنلایـن استفاده کننـد که تجربه بیشتـری در خریـد و فروش سهام دارند."

چند توصیه مهم برای سرمایه گذاری در بورس

1- همواره سبدی از سهام متنوع تشکیل دهید تا ریسک سرمایه گذاری شما کاهش یابد. با این کار، زیان ناشی از کاهش قیمت یک یا چند سهم، با سود ناشی از افزایش قیمت سایر سهام موجود در سبد سرمایه گذاری شما کاهش خواهد یافت.

 
2- حتی الامکان، بجای خرید مستقیم سهام، از طریق صندوق های سرمایه گذاری وارد بورس شوید، چون این صندوق ها، توسط افراد حرفه ای اداره شده و تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار فعالیت می کنند، بنابراین ریسک سرمایه گذاری شما تا حد زیادی کاهش می یابد. جالب است بدانید برخی از صندوق های سرمایه گذاری، پرداخت حداقل سود مشخصی را تضمین می کنند.

3- به شایعات توجه نکنیـد و همواره براساس اطلاعات واقعی و معتبر تصمیم گیری کنیـد. عمده پایگاههای اینترنتی رسمی بورس عبارتند از:

سازمان بورس و اوراق بهادار 
http://www.seo.ir

پایگاه اطلاع رسانی بازار سرمایه 
http://www.sena.ir

پایگاه آموزشی - فرهنگ سازی بازار سرمایه 
http://www.sidsco.ir 

شبکه اطلاع رسانی کدال 
http://www.codal.ir

بورس اوراق بهادار تهران 
http://www.irbourse.com

مدیریت فناوری بورس تهران 
http://www.tsetmc.com

مدیریت پژوهش، توسعه و مطالعات اسلامی سازمان بورس 
http://www.rdis.ir

عرضه اینترنتی کتب آموزشی بازار سرمایه 
http://www.bourseshop.ir

 نرم افزار بورس همراه 
http://www.mobilebourse.ir

تالار مجازی بورس، یک پیشنهاد جذاب برای تازه واردها 

اگر نگران آن هستید که با سرمایه گذاری در بورس، ضرر و زیان کنید، توصیه می کنیم قبل از سرمایه گذاری واقعی در بورس، سرمایه گذاری در فضای شبیه سازی شده بورس را تجربه کنید؛ سامانه اینترنتی تالار مجازی بورس ایران به نشانی www.irvex.ir این امکان را برای شما فراهم می کند. 

تالار مجازی بورس ایران با شبیه‌سازی فضای واقعی بورس، به شما کمک می کند که بدون نیاز به پول و بدون آن‌که ریسکی متوجه شما شود، سرمایه‌گذاری براساس شرایط واقعی بورس را تجربه کنید، چون قیمت سهام و سایر شرایط در این تالار، تا حد بسیار زیادی، منطبق با شرایط واقعی بورس است، بنابراین شما می توانید مهارت خود در سرمایه گذاری و کسب بازدهی از بورس را با سایر کاربران تالار مقایسه کنید.

اگر جزو 5 نفری باشید که بیشترین بازدهی را در رقابت های تالار کسب می کنید، از طرف سازمان بورس و اوراق بهادار به شما اعتبار واقعی جهت خرید سهام، به عنوان جایزه اعطا خواهد شد. همچنین انواع متون آموزشی الکترونیک از طریق این تالار، برای شما بصورت رایگان در دسترس است. پس فرصت را از دست ندهید. شعار تالار مجازی این است:

"بدون پول و بدون ریسک، در بورس مجازی سرمایه گذاری کنید و سهام جایزه بگیرید"

پرسش ها و پاسخ های متداول

سؤال 1) بورس اوراق بهادار چیست؟
 
برای هـر کالایـی معمولا یک بازار وجود دارد، بازار خودرو، بازار سیمان، بازار فرش، بازار طلا. بعضی از بازارها سنتی اند و خاطره انگیزند، بعضی هم پیشرفتـه و امروزی. اما همه بازارها، یک ویژگی مشتـرک دارند: آنهم اینکه در آنها، کالاها یا به عبارت دیگر، دارایی های مختلف خرید و فروش می شود، پس مشخص شد که در تعریف کلی، بازار، محل خرید و فروش دارایـی است. اما دارایی چه انواعی دارد. در یک طبقه بندی کلی، دارایی به دو نوع دارایی واقعی و دارایی مالی تقسیم بندی می شود.

اجازه بدهید با یک مثال، در این باره توضیح دهیم. خودرو یک دارایی واقعی یا مشهود است، اما سهام کارخانه خودروسازی، یک دارایی مالـی است، یا مثلا سیمان یک دارایی واقعی است، اما سهام کارخانه سیمان سازی یک دارایی مالی. 
بد نیست به این نکته هم اشاره کنیم که به دارایی واقعی، دارایی مشهود و به دارایی مالی، دارایی نامشهود یا کاغذی هم گفتـه می شود.

حالا که با تعریف دارایی های مالـی اشنا شدید، به سراغ مفهوم بورس می رویم. بورس بازاری است که در آن، انواع دارایی های مالی خرید و فروش می شود. دارایی هایی مثل سهام شرکت بزرگ و سودآْور از صنایع مختلف و متنوع مثل خودروسازی، سیمان، مخابرات، بانک و..... این بازار هم قانونی است، هم مطمئن، هم پیشرفته و هم سودآور.

افرادی که ازطریق بورس، سهام شرکت ها را می خرند یا در واقع در بورس سرمایه گذاری می کنند، به نسبت سهامی که خریده اند، در منافع ان شرکت سهیم خواهند شد و چون اغلب شرکت های بزرگ و معتبر در بورس پذیرفته می شود، بنابراین احتمال کسب سود هم در بورس بیشتر است. البته برای انتخاب سهام شرکت ها باید به نکات مهمی توجه داشت که در برنامه های بعدی، به آنها اشاره خواهیم کرد. نکته دیگر اینکه در بورس، صرفا سهام شرکت ها خرید و فروش نمی شود، بلکه سایر انواع اوراق بهادار مثل اوراق مشارکت نیز داد و ستد می شود که در برنامه های اینده به تفصیل درباره آنها توضیح خواهیم داد.

سؤال 2) افرادی که سهام شرکت های پذیرفته شده در بورس را خریداری می کنند، چگونه سود کسب می کنند؟

افرادی که سهام شرکت های پذیرفته شده در بورس را خریداری می کنند، از دو محل سود بدست می آورند:

1- سود سالیانه شرکت ها . شرکت ها معمولا در پایان هر سال، سودی را بین سهامداران خود توزیع می کنند. درصورتی که شرکت عملکرد قابل قبولی داشته باشد، سود بهتری نیز بدست می آورد که بخشی از این سود، بصورت نقدی بین سهامداران توزیع شده و برخی هم صرف برنامه های توسعه ای شرکت می شود.

 
2- دوم، افزایش قیمت سهم . هر اندازه عملکرد و برنامه های شرکت بهتر باشد، متقاضی برای خرید سهام آن شرکت نیز در بورس، بیشتر خواهد بود و این امر، باعث می شود قیمت سهام شرکت افزایش یابد. بنابراین، اگر فرد، سهام شرکت خوبی را انتخاب کرده باشد، علاوه بر دریافت سود نقدی، از محل افزایش قیمت سهام آن شرکت نیز سود بدست خواهد آورد.

سؤال3) سرمایه گذاری در بورس چه مزایای دارد؟

سرمایه گذاری در بورس مزایای متعـددی دارد، ازجمله:

1- کسب سود : همانطور که گفته شد، سهامداران از دو محل دریافت سود نقدی و افزایش قیمت سهام، سود بدست می آورند. 
2- برخورداری از حمایت قانونی : بورس بازاری قانونی است، بنابراین کلیه افرادی که در بورس سرمایه گذاری می کنند، از حمایت قانونی برخوردار هستند. 
3- حفظ سرمایه در مقابل تورم : با سرمایه گذاری مناسب و آگاهانه در بورس، ارزش دارایی افراد در مقابل تورم حفظ می گردد، زیرا فرد به نسبت سهام خود در دارایی شرکت سهیم است و با رشد ارزش دارایی های شرکت به مرور زمان، ارزش سهام فرد نیز افزایش می یابد. 
4- قابلیت نقدشوندگی : سرمایه گذاران بورس هر زمان که بخواهند می توانند سهام خود را فروخته و در کوتاه ترین زمان ممکن، به پول خود دسترسی پیدا کنند. 
5- امکان سرمایه گذاری با هر مبلغی : برای خرید سهام، محدودیت ریالی وجود ندارد و افراد با هر مبلغی، می توانند در بورس سرمایه گذاری کنند. 
6- مشارکت در اداره شرکت : سهامداران به نسبت سهام خود، مالک شرکت محسوب می شوند، بنابراین می توانند به همان اندازه، در تصمیم گیری درخصوص نحوه اداره شرکت، انتخاب مدیران و... مشارکت نمایند.

سؤال 4) برای انتخاب یک سهم، به چه معیارهایی باید توجه کرد؟ 

برای انتخاب یک سهم خوب، باید به این معیارها توجه کرد:

1 - وضعیت دارایی ها و بدهی های شرکت : یکی از عوامل موثر در انتخاب سهام یک شرکت، وضعیت دارایی ها، بدهی ها و حقوق صاحبان سهام شرکت است. هر اندازه این وضعیت مطلوب تر باشد، نشان دهنده شرایط مناسب شرکت برای سرمایه گذاری است. به این منظور، می توان ترازنامه شرکت را مورد بررسی قرار داد. 
2 - سود نقدی هر سهم : علاوه بر وضعیت درآمدی شرکت، میزان سودی که شرکت به هر سهم خود می دهد نیز در انتخاب سهم خوب، حائز اهمیت است. 
3 - تداوم روند سودآوری : اگرچه سودآور بودن شرکت در انتخاب سهام آن بسیار مهم است، اما باید توجه داشت که این سودآوری، باید یک فرآیند مستمر و مداوم باشد، نه مقطعی. با مطالعه اطلاعات و برنامه های آتی شرکت، می توان نسبت به این موضوع آگاهی کسب نمود. 
4 - نسبت قیمت به درآمد سهم ( P/E ) : نسبت قیمت به درآمد سهم بیانگر آن است که قیمت سهام شرکت، چند برابر میزان سود نقدی که شرکت به هر سهم خود تخصیص می دهد. به عبارت دیگر، این نسبت نشان می دهد که آیا قیمت سهام به نسبت سودی که بین سهامدارانش توزیع می کند، ارزش دارد. 
5 - صنعتی که شرکت در آن فعالیت می کند : هنگام انتخاب سهام یک شرکت، باید به این موضوع توجه کرد که آیا صنعتی که شرکت در آن صنعت فعالیت می کند، از شرایط مناسبی در حال و آینده برخوردار است یا خیر. شرایط خرد و کلان اقتصادی چه تأثیری بر این صنعت خواهد گذاشت. صنایع رقیب این صنعت در حال و آینده، چه وضعیتی دارند. آیا شرایط بین المللی بر این صنعت تأثیر مثبت یا منفی خواهد داشت و... 
6 - قابلیت نقدشوندگی : یکی از معیارهای انتخاب سهام خوب، قابلیت نقدشوندگی سهام است، به این معنا که هر وقت دارنده آن سهم قصد فروش آن را داشت، بتواند به راحتی، سهام خود را بفروشد. هر اندازه که دفعات خرید و فروش روزانه یک سهم بیشتر باشد، قابلیت نقدشوندگی آن سهم نیز بالاتر خواهد بود. 
سؤال 5) آیا بورس فقط جای افراد حرفه ای است یا افراد غیرحرفه ای که قدرت خطرپذیری کمتری دارند هم می توانند در بورس سرمایه گذاری کنند؟ 
خیـر، بورس امکان سرمایه گذاری برای قشرهای مختلف را فراهم آورده است. افراد حرفه ای که فرصت و تخصص لازم برای تحلیل مستمر اطلاعات سهام را دارند، می توانند با خرید سهام و مشارکت در قراردادهای آتی بورس سهام و کالا، بطور مستقیم در بورس سرمایه گذاری کنند. اما افرادی که توانایی و یا فرصت مطالعه و تحلیل مستمر اطلاعات سهام را ندارند، می توانند با خرید واحدهای سرمایه گذاری صندوق های سرمایه گذاری، در بورس سرمایه گذاری کنند. با این کار، در واقع افراد پول خود را به دست افراد حرفه ای می سپارند تا تحت نظارت سازمان بورس، در بورس سرمایه گذاری کنند. این کار، ریسک سرمایه گذاری در بورس را برای افراد غیرحرفه ای کاهش می دهد. افراد غیرحرفه ای همچنین می توانند بجای خرید سهام، سایر اوراق بهاداری را که در بورس خرید و فروش می شود، مانند اوراق اجاره، اوراق مشارکت و... خریداری کنند. این اوراق اگرچه در مقایسه با سهام، بازده کمتری دارد، اما ریسک کمتری را هم بدنبال دارد.

سؤال 6) صندوق سرمایه گذاری چیست؟

صندوق های سرمایه گذاری که عمدتا توسط کارگزاران رسمی بورس تأسیس می شود، تحت نظارت سازمان بورس و با مدیریت افراد متخصص، فعالیت کرده و وجوهی را که سرمایه گذاران در اختیـار آنها قرار می دهند، در سبد متنوعـی از سهام و سایـر اوراق بهادار سرمایـه گذاری می کنند، بنابرایـن، بازده مناسب تری را نصیب سرمایه گذاران کرده و ریسک سرمایه گذاری در بورس را برای غیرحرفه ای ها، کاهش می دهند. به افرادی که بتازگی قصد دارند وارد بورس شوند توصیه می شود بجای خرید مستقیم سهام شرکت ها، ازطریق صندوق های سرمایه گذاری اقدام کنند.

سؤال 7) اوراق اجاره چیست؟ 

همانطور که گفته شد، در بورس، علاوه بر سهام شرکت ها، سایر انواع اوراق بهادار هم معامله می شود. یکی از انواع اوراق بهادار، اوراق اجاره است. اوراق اجـاره یک ابزار سرمایه گذاری جدید و اسلامی است که همانند اوراق مشارکت، بازدهـی مشخص و مطمئـن را نصیب سرمایـه گذاران می کند، بنابراین ریسک این اوراق در مقایسه با سهام، بسیار کمتر است. افرادی که پول مازاد دارند، می توانند با خرید اوراق اجاره که در بورس داد و ستـد می شود، در فواصل زمانی مشخص (مثلا سه ماهه)، سود معینی را دریافت نموده و هر زمان که به پول نیاز داشتند نیز این اوراق را ازطریق بورس، به سایـر متقاضیان بفروشنـد. امروزه حجم بسیار زیادی اوراق اجاره در بازارهای مالی دنیا خرید و فروش می شود.

"مهم نیست که شما، کارمند هستید یا دانشجو، خانم خانه دار هستید یا صاحب یک فروشگاه، جوان هستید یا بازنشستـه. مهم این است که بیاموزید از پس اندازهای خود به بهترین شکل استفاده کنید . بورس، یکی از روش های مناسب، قانونی و مطمئن برای سرمایه گذاری است، پس هوشمندانه سرمایه گذاری کنید."

همه چیز درباره توقف و بازگشایی نمادهای بورسی و فرابورسی

نمادها در بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس، همیشه در حالت مجاز نیستند و ممکن است به دلایل مختلفی، وضعیت آنها تغییر یابد و قابل معامله نباشند. زمانی که رویداد ویژه‌ای باعث تاثیر معنادار بر ارزش یک دارایی باشد، با هدف رعایت انصاف، برای مدتی معاملات آن دارایی متوقف می‌شود تا اطلاعات لازم به تمام ذی‌نفعان برسد و پس از آن معاملات آن دارایی از سر گرفته شود.

این توقف دارایی در بورس‌ها با عنوان توقف نماد شناخته می‌شود و مختص بورس تهران نیست. بنابراین متوقف شدن و بازشدن نمادها در بورس سایر کشورها نیز وجود دارد اما در بورس تهران، بسته‌ماندن طولانی‌مدت نمادها به یک معضل تبدیل شده و ریسک نقدشوندگی را بالا برده است.

ریسک توقف معاملات ممکن است در هر بازاری وجود داشته باشد، اما احتمال آن بستگی به میزان نااطمینانی دارد که در فضای بازار به چشم می‌خورد. در واقع یک رابطه معنادار بین شفافیت و نقدشوندگی وجود دارد. چنانچه در بازار، شفافیت و اطلاع‌رسانی کارا موجود باشد، دلیلی برای توقف نمادها و ممنوعیت معاملات وجود نخواهد داشت، اما با افزایش نااطمینانی، توقف نمادها و کاهش قدرت نقدشوندگی در بازارها نیز افزایش می‌یابد.

در یک اقتصاد پر از تصمیمات خلق‌الساعه، وجود دلایل زیاد برای توقف معاملات سهام یک شرکت طبیعی به نظر می‌رسد.

ریسک توقف نمادها، بستگی قابل توجهی به مدت زمان توقف نماد دارد. هرچقدر دوره توقف معاملات بیشتر باشد، فشارهای احتمالی بر سرمایه‌گذاران افزایش خواهد یافت. این جنبه ریسک توقف نمادها، به‌طور معناداری به نوع عملکرد نهاد ناظر و متولیان بازار بستگی دارد.

در حالت کلی نمادها در بازار بورس و فرابورس دارای یکی از چهار وضعیت زیر هستند

مجاز: در این وضعیت معاملات در سهم بصورت عادی انجام می‌شود

مجاز-محفوظ: هنگامی که نماد مدتی است بسته شده ولی در حال بازگشایی است، قبل از بازگشایی نماد در حالت مجاز محفوظ قرار می‌گیرد. در این حالت ارسال سفارش در نماد قابل انجام است ولی هیچ معامله‌ای صورت نمی‌گیرد. به محض مجاز شدن نماد، سفارشاتی که در نماد موردنظر ثبت شده قابل معامله خواهد شد.

مجاز-متوقف: در این وضعیت، نماد غیرقابل معامله است. نماد شرکت‌ها زمانی در این وضعیت قرار می‌گیرند که یکی از دلایل بسته شدن نماد (که در ادامه ذکر می‌کنیم) را دارا باشند.

ممنوع: در این وضعیت سهم قابل معامله نیست

دلایل عمده توقف نماد شرکت‌های بورسی در بورس اوراق بهادار ایران

در جدول زیر می‌توانید دلایل معمول توقف نمادها در بورس را مشاهده کنید، روبروی هر مورد، مدت زمان توقف نماد نوشته شده است

قوانین توقف نمادهای معاملاتی

قوانین زیر جزء ماده و بندهای موجود در” دستورالعمل اجرایی نحوه انجام معاملات در بورس اوراق بهادار تهران” منتشر شده توسط سازمان بورس و اوراق بهادار است.

ماده ۱۵: نماد معاملاتی اوراق بهادار پذیرش شده در بورس در موارد زیر توسط بورس متوقف می‌شود:

۱- یک روز کاری قبل از برگزاری مجامع عمومی صاحبان سهام براساس اطلاعیه دعوت به مجمع منتشره توسط سازمان؛

۲- یک روز کاری قبل از برگزاری جلسه هیات‌مدیره ناشر پذیرفته شده جهت تصمیم‌گیری در خصوص تغییر سرمایه براساس اطلاعیه منتشره توسط سازمان؛

۳- یک روز کاری قبل از سررسید پرداخت سود علی‌الحساب اوراق بهادار در صورت تقاضای ناشر پذیرفته شده.

ماده ۱۶: بورس نماد معاملاتی ناشران پذیرفته شده را بلافاصله پس از اعلام سازمان مبنی بر دریافت اطلاعات با اهمیت، در موارد زیر متوقف می‌کند:

۱- در صورتی که سود (زیان) قابل‌اعمال براساس پیش‌بینی‌های ارائه شده نسبت به سود (زیان) قابل‌اعمال براساس آخرین پیش‌بینی افشا شده سال مالی مربوطه، بیش از ۲۰ درصد تغییر داشته باشد؛

۲- در صورتی که سود (زیان) قابل‌اعمال براساس عملکرد واقعی نسبت به سود (زیان) قابل‌اعمال براساس آخرین پیش‌بینی افشا شده سال مالی مربوطه بیش از ۲۰ درصد تغییر داشته باشد؛

۳- در صورتی که سود (زیان) قابل‌اعمال براساس اولین پیش‌بینی ارائه شده نسبت به سود (زیان) قابل‌اعمال براساس آخرین پیش‌بینی یا عملکرد واقعی سال مالی قبل بیش از ۲۰ درصد تغییر داشته باشد؛

۴- در صورت خرید یا فروش دارایی ثابت یا سهام به نحوی که قیمت تمام شده آن بیش از ۲۰ درصد ارزش مجموع دارایی‌ها براساس آخرین اطلاعات افشا شده ناشر پذیرفته شده باشد.

تبصره: تغییرات موضوع بندهای ۱ الی ۳، فقط در صورتی که قدر مطلق آن بیش از ۵۰ ریال باشد، منجر به توقف نماد معاملاتی می‌شود.

ماده ۱۷: در موارد زیر نماد معاملاتی توسط بورس تعلیق می‌شود و رفع تعلیق نماد معاملاتی منوط به رفع دلایل تعلیق می‌باشد:

۱- در صورتی که بنا به اعلام سازمان حسابرس و بازرس قانونی نسبت به صورت‌های مالی ناشر پذیرفته شده، «اظهارنظر مردود» یا «عدم اظهارنظر» ارائه نموده باشد؛

۲- در صورت تعلیق پذیرش طبق دستورالعمل پذیرش اوراق بهادار در بورس اوراق بهادار تهران.

تبصره: سازمان می‌تواند جهت پیشگیری از تضییع حقوق سرمایه‌گذاران، در شرایطی که ابهام اساسی نسبت به شفافیت اطلاعات ناشر وجود داشته باشد یا حسب اطلاع ناشر مبنی بر وجود اطلاعات مهم (با اهمیت) نماد معاملاتی ناشر پذیرفته شده را تعلیق نماید.

ماده ۱۸: در صورتی که معاملات اوراق بهادار مظنون به ‌استفاده از اطلاعات‌ نهانی یا دستکاری قیمت باشد، بورس می‌تواند راسا یا به موجب اعلام سازمان نماد معاملاتی اوراق بهادار را متوقف نماید. بازگشایی نماد معاملاتی پس از بررسی‌های لازم و حداکثر تا پایان روز معاملاتی بعد حسب مورد به تشخیص بورس یا سازمان خواهد بود.

ماده ۱۹: بورس باید دلیل توقف نماد معاملاتی را حداکثر تا پایان روز کاری توقف نماد معاملاتی اطلاع‌رسانی نماید. همچنین بورس مکلف است حداقل ۱۵ دقیقه قبل از بازگشایی نماد معاملاتی مراتب را به اطلاع عموم برساند.

نحوه اطلاع‌رسانی توقف نماد

زمانی که توقف نماد با اطلاع قبلی باشد، ناظر بازار در همان روز در سایت tsetmc.com پیغامی مبنی بر توقف نماد در پایان روز معاملاتی منتشر می‌کند. توقف نماد توسط ناظر بازار و با انتشار پیغامی مانند این پیغام اطلاع‌رسانی می‌شود

” توقف نمادهای معاملاتی (رمپنا)، (پدرخش)
به اطلاع می رساند، در پایان معاملات امروز نماد معاملاتی شرکت‌های گروه مپنا (رمپنا) و تولیدی و صنعتی درخشان تهران (پدرخش) جهت برگزاری مجمع عمومی عادی به طور فوق‌العاده به منظور انتخاب اعضاء هیئت مدیره متوقف خواهند شد. مدیریت عملیات بازارشرکت بورس اوراق بهادارتهران “

توقف نماد بدون اطلاع قبلی معمولا به دلایلی مانند تعدیل سود شرکت، مظنون شدن به استفاده از اطلاعات‌نهانی یا دستکاری قیمت، با هدف درخواست شفاف‌سازی از شرکت انجام می‌گیرد. در توقف نماد بدون اطلاع قبلی، پیغامی شبیه پیغام زیر توسط ناظر بازار ارسال می‌گردد

” توقف نماد معاملاتی (فلامی) 
به اطلاع می رساند،نماد معاملاتی شرکت لامیران(فلامی)با توجه به تعدیل پیش بینی درآمد هر سهم متوقف شد.مدیریت عملیات بازارشرکت بورس اوراق بهادار تهران “

نکته: نمادهای متوقف و دلیل توقف آنها را می‌توانید در این صفحه از سایت SEO.IR مشاهده کنید

قوانین بازگشایی نمادهای معاملاتی

ماده ۲۰: بازگشایی نمادهای معاملاتی با اعلام سازمان و طبق شرایط زیر انجام می‌شود:

۱- حداکثر دو روز کاری پس از برگزاری مجمع عمومی عادی ناشر پذیرفته شده که تصمیمات آن تصویب صورت‌های مالی یا تقسیم سود باشد، بدون محدودیت دامنه نوسان؛

۲- حداکثر دو روز کاری پس از برگزاری مجمع عمومی عادی که موضوع آن سایر موارد غیر از بند ۱ باشد، با محدودیت دامنه نوسان؛

۳- حداکثر دو روز کاری پس از برگزاری مجمع عمومی فوق‌العاده‌ای که تصمیمات آن منجر به تغییر سرمایه ناشر پذیرفته شده نشود، با اعمال محدودیت دامنه نوسان؛

۴- حداکثر دو روز کاری پس از برگزاری مجمع عمومی یا جلسه هیات‌مدیره در خصوص تغییر سرمایه یا انتشار هرگونه اوراق بهادار دیگر به منظور تامین مالی، بازگشایی نماد طی مهلت مقرر در این بند منوط به افشای پیش‌بینی پس از اعمال اثرات تغییر سرمایه یا انتشار اوراق بهادار، بدون محدودیت دامنه نوسان؛

۵- نمادهای معاملاتی که به موجب ماده ۱۶ متوقف شده‌اند، در اولین جلسه معاملاتی پس از افشای اطلاعات، بدون محدودیت دامنه نوسان؛

۶- در صورتی که نماد معاملاتی اوراق بهادار قبل از سررسید پرداخت سود علی‌الحساب متوقف شده باشد، در روز معاملاتی پس از سررسید بازگشایی خواهد شد.

تبصره: مواعد زمانی جهت بازگشایی نمادهای موضوع این ماده، در شرایط خاص و با دستور مدیرعامل بورس می‌تواند حداکثر با یک روز تاخیر اعمال گردد.

ماده ۲۱: در صورت رفع دلایل تعلیق نمادهای معلق، بازگشایی نماد با اعلام سازمان بوده و چگونگی اعمال محدودیت دامنه نوسان توسط سازمان تعیین می‌شود.

ماده ۲۲: بازگشایی نماد معاملاتی از طریق حراج ناپیوسته با اعمال یک مرحله پیش‌گشایش شروع و با اجرای حراج ناپیوسته پایان می‌یابد. پس از این مرحله، معاملات از طریق حراج پیوسته در زمان باقیمانده تا پایان جلسه معاملاتی و در دامنه نوسان مجاز روزانه قیمت انجام می‌شود. قیمت مرجع در دوره حراج پیوسته، قیمت کشف شده از طریق حراج ناپیوسته است.

تبصره: در صورتی که در دوره حراج ناپیوسته معامله‌ای صورت نپذیرد یا به دلیل غیر عادی بودن قیمت کشف شده یا حجم اوراق بهادار معامله شده، معاملات انجام شده در دوره حراج ناپیوسته توسط بورس تایید نشود، به تشخیص بورس و پس از اطلاع‌رسانی، حراج ناپیوسته موضوع این ماده برای یک بار دیگر قابل‌تکرار است. به هر ترتیب در صورت عدم‌کشف قیمت، آخرین قیمت پایانی نماد معاملاتی، قیمت مرجع در دوره حراج پیوسته خواهد بود.

نحوه اطلاع‌رسانی بازگشایی نمادها

بازگشایی نمادها در بورس دارای شرایط و مقررات خاص خود است. پس از برطرف شدن موانع توقف نماد و زمانی که دلیلی برای توقف نماد وجود نداشته باشد، پیامی مشابه پیام زیر توسط ناظر بازار در سایت tsetmc.com ارسال می‌شود و از باز شدن نماد خبر می‌دهد.

بازگشایی نماد معاملاتی شرکت بیمه کارآفرین (وآفری۱)
کارگزاران محترم عضو فرابورس، به اطلاع می رساند؛ نماد معاملاتی شرکت بیمه کارآفرین (وآفری۱) پس از برگزاری مجمع عمومی عادی بطور فوق العاده صاحبان سهام سالانه سال ۱۳۹۵ و تقسیم سود نقدی هر سهم با محدودیت دامنه نوسان قیمت تا سقف ۵۰ درصد، امروز شنبه مورخ ۱۵/۰۷/۱۳۹۶ آماده انجام معامله می باشد. مدیر عملیات بازار و اعضا فرابورس ایران

بازگشایی نمادها پس از کشف قیمت صورت می‌گیرد

☢ ریسک به ریوارد

● برای محاسبه این نسبت ابتدا باید ریسک و ریوارد را طبق فرمول زیر بدست بیاوریم؛

حد ضرر – قیمت سهم = ریسک
حد سود – قیمت سهم = ریوارد

● بنابراین پس از تعیین ریسک و ریوارد، ریسک را بر ریوارد تقسیم می کنیم تا نسبت آن مشخص شود، بطوری که هر چقدر که این نسبت کمتر از ۵۰% باشد، سهم برای خرید مناسب می باشد.
البته باید سایر آیتم های بنیادی راهم درنظر گرفت.
 

⭐️ قيمت پايانی

● قیمت پایانی، قيمتی است كه معامله سهم در ابتدای روز بعد براساس آن قيمت آغاز ميشود.
توضيح اينكه لزوما همواره قيمت پايانی سهم، با آخرين قيمت سهم  برابر نيست؛ زيرا قيمت سهام شركتها، در صورتی ميتواند حداكثر افزايش يا كاهش روزانه ای را كه براساس مقررات، برای آن در نظر گرفته شده است، تجربه كند كه حجم قابل توجهی از آن سهم در  طول ساعت معاملاتی مورد معامله قرار گيرد.

● بنابراين اگر ميزان معاملات بر روی آن سهم از حجم مبنا كمتر باشد، درصد افزايش يا كاهش قيمت سهم نيز كمتر از حداكثر ميزان افزايش يا كاهش تعيين شده براساس مقررات خواهد بود.
 

🌀 گره معاملاتی

■ گره معاملاتی به وضعیتی اطلاق می شود که شرایط زیر را دارا باشد:

● نماد معاملاتی به رغم برخورداری از صف سفارش خرید یا فروش، به مدت ۵ جلسه معاملاتی مورد معامله قرار نگیرد یا متوسط معاملات روزانه آن در این دوره، کمتر از ۵% حجم مبنا باشد.

● کلیه معاملات یک نماد معاملاتی در ۵جلسه معاملاتی متوالی در سقف دامنه نوسان روزانه قیمت باشد.

● کلیه معاملات یک نماد معاملاتی در ۵جلسه معاملاتی متوالی در کف دامنه نوسان روزانه قیمت باشد.

📳 سایت های کاربردی در بازار بورس

شرکت مدیریت فناوری بورس تهران:
www.tsetmc.com
سایت کدال:
www.codal.ir 
بورس نیوز:
www.boursenews.ir
سهامیاب، شبکه اجتماعی بورسی:
www.sahamyab.com
سازمان بورس و اوراق بهادار:
www.seo.ir  
پایگاه اطلاع رسانی بازار سرمایه:
www.sena.ir  
شرکت بورس اوراق بهادار:
www.irbourse.com
شرکت فرابورس ایران:
www.irfarabourse.com
 

🚹 عرضه اولیه

● یک باور قدیمی که در بین فعالان بازار وجود دارد این است که خرید عرضه اولیه سودآور است. تجربه نیز نشان داده است که تاکنون بیش از ۹۰% عرضه اولیه های بورس حداقل بین ۲۰-۳۰% سود را برای خریداران آن به ارمغان آورده اند.
● حتی در برخی موارد این سود به بیش از ۱۰۰% نیز رسیده است. این تجربیات و باور عمومی بازار دراین باره، باعث شده است که در هنگام عرضه اولیه های جدید یک جو روانی مثبت وجود داشته باشد. البته برخی عرضه اولیه ها نیز سود نداده اند که با کسب تجربه و تخصص میتوان آنها را شناسایی کرد.
 

♈️ عجله و اطلاعات نادرست

● بعضا مشاهده ميشود كه سرمايه‌گذاران از روی هيجانات حاكم بر بازار، اطلاعات نامرتبط را ملاك تصميم‌گيری قرار می‌دهند. مثلا ممكن است افزايش نرخ ارز هيچ تأثيری بر شركتی كه مواد اوليه‌اش در داخل كشور تأمين ميشود و محصولاتش نیز در داخل كشور فروخته ميشود، نداشته باشد.

● بنابراين لازم است سرمايه‌گذاران به اين موضوع توجه داشته باشند كه اطلاعات منتشر شده، تا چه اندازه می‌تواند بر ارزش سهام شركت تأثير داشته باشد.

☯ ريسك تجاری

● تصور كنيد سهام يك شركت خودروسازی داخلی را خريداری كرده‌ايد.
تا پيش از اين، دولت تعرفه واردات بسيار بالايی برای خودروهای خارجی وضع كرده بود، به نحوی كه برای مثال، خودرويی كه در خارج از كشور 10 هزار دلار ارزش دارد، در داخل با قيمتی بالغ بر 40 ميليون تومان به فروش ميرسد. در چنين شرايطی، خودروهای داخلی به علت قيمت پايين آنها مشتريان زيادی دارد و بنابراين، ميزان فروش و سودآوری خودروسازان داخلی قابل قبول است.

● حال فرض كنيد دولت تعرفه واردات خودرو را تا حد زيادی كاهش دهد. چه اتفاقی رخ ميدهد؟ طبيعتا قيمت خودروهای خارجی به قيمت خودروهای داخلی نزديك‌‌تر ميشود، بنابراين قدرت انتخاب مشتريان افزايش می‌يابد و در چنين شرايطی، ممكن است گروهی از مشتريان، خودروهای خارجی را ترجيح دهند.

● بنابراين، ميزان فروش و سود صنعت خودروسازی كاهش خواهد يافت. به اين ريسك كه در واقع، به يك صنعت خاص ارتباط پيدا ميكند، ريسك تجاری ميگويند.
 

♓️ به‌روز بودن اطلاعات

● اطلاعات هرچند معتبر و جامع باشد، بايد به لحظه مورد استفاده قرار گيرد. فرض كنيد شركت خودروساز، اطلاعات مربوط به افزايش قيمت خودروهای خود را رسما منتشر و اعلام كرده است كه با اين افزايش، سود شركت نيز افزايش خواهد يافت.

● طبيعتا به محض انتشار اين اطلاعات، تقاضا برای خريد سهام خودروسازان افزايش يافته و قيمت اين سهام بالا ميرود. حال اگر يك سرمايه‌گذار، به جای آنكه به محض دريافت اين اطلاعات سهام شركت را بخرد، چند روز بعد اقدام به خريد سهام كند، معلوم نيست تصميم درستی گرفته باشد؛ چون در اين مدت، قيمت سهام افزايش يافته و ممكن است بيشتر از اين، امكان افزايش قیمت و سودآوری برای سرمايه‌گذار نداشته باشد.
 

🛐 اطلاعات قابل اتکا

● به همان اندازه كه اطلاعات صحيح و معتبر ميتواند در موفقيت سرمايه‌گذاری مؤثر باشد، اطلاعات نادرست يا شايعات ميتواند ريسك سرمايه‌گذاری را افزايش دهد.

● فرض كنيد سرمايه‌گذاری با شنيدن شايعه افزايش قيمت خودرو و اميد به اينكه اين افزايش، موجب سودآوری و افزایش قيمت سهام شركت‌های خودروساز ميشود، اقدام به خريد سهام آنها، آنهم با قيمتی بالاتر از ارزش واقعی سهم ميكند. حال اگر مشخص شود اين شايعه صحت نداشته و قرار نیست قيمت خودرو افزايش داشته باشد، چه اتفاقی رخ خواهد داد؟
 

♊️ صورت های مالی تلفیقی

● صورتهای مالی تلفیقی عبارت است از صورتهای مالی شرکت (واحد تجاری اصلی و کلیه واحدهای تجاری فرعی و زیرمجموعه های آن) که با استفاده از ضوابط تلفیق تهیه می‌شود. منظور از تلفیق نیز، فرایند تعدیل و ترکیب اطلاعات صورتهای مالی جداگانه یک واحد تجاری اصلی و واحدهای تجاری فرعی آن است.

● هدف از تهیه صورتهای مالی تلفیقی، فراهم کردن اطلاعات درباره وضعیت مالی و عملکرد مالی واحد تجاری اصلی و واحدهای تجاری فرعی آن برای استفاده‌کنندگان است، زیرا در مواردی که واحدهای تجاری فرعی تحت کنترل واحد تجاری اصلی قرار می‌گیرند، صورتهای مالی واحد تجاری اصلی به‌ تنهایی تصویر کامل فعالیتهای اقتصادی و وضعیت مالی آن را نشان نمی‌دهد.

🉑 خرید عرضه اولیه

● دوستان عزیز؛ سعی کنید سهام شرکتهایی که‌ 
عرضه اولیه میشوند را خریداری کنید. این سهام معمولا به قیمت های جذابی عرضه میشوند و بازده حداقل ده درصدی را به همراه‌ دارند.

● خرید عرضه های اولیه برای سرمایه های کم، بسیار مناسب و کم ریسک است.
عرضه اولیه: شرکتی که سهام آن، برای اولین بار در بازارسرمایه به فروش میرسد.
 

♑️ تسعیر ارز چیست؟

● فرض کنید یک شرکت کالایی را تولید می کند که قیمت هر کالا 1دلار است و شرکت نرخ دلار را بودجه خودش 1000تومان در نظر گرفته است.

● حال در هنگام فروش کالا قیمت دلار به 1100تومان می‌رسد. بنابراین این شرکت به ازای هر واحد کالا 100تومان از پیش بینی خودش جلو است که اثرش در فروش دیده می شود. به این سود، سود ناشی از تسعیر ارز می گویند.
 

🧔 بنجامین گراهام

● وی یکی از نظریه پردازان بزرگ سرمایه‌گذاری در سالهای جنگ جهانی دوم است که کتابی با عنوان سرمایه گذار هوشمند نوشته است. عقاید مهم گراهام عبارتند از:

■ هیچ کس از آینده بازار مطلع نیست. پس ما به دنبال پیش بینی آینده نیستیم. ما براساس رفتار کنونی بازار عمل می کنیم.

■ هر شرکت دارای دو ارزش دفتری و ارزش بازار است. ارزش دفتری حاصل تقسیم داراییها بر تعداد سهام و ارزش بازار نیز حاصل ضرب قیمت هر سهم در تعداد سهام است. اگر ارزش بازار شرکتی کمتر از ارزش دفتری آن باشد پس قیمت آن سهم پایین بوده و برای خرید مناسب است.

■ سهامی مناسب خرید هستند که از نسبت قیمت به درآمد پایین برخوردار باشند.

■ فاصله ارزش دفتری با ارزش بازار شرکت حاشیه اطمینان آن نام دارد که هرچقدر بیشتر باشد یعنی سرمایه گذار کمتر از نوسانات غیرمنطقی و بی‌دلیل بازار ضربه خواهد خورد.
 

🛢 چند مفهوم نفتی

■ Brent Oil
نفت برنت همان نفت دریای شمال -شمالِ اروپا- است. نفت برنت یک سبد نفتی از چند نوع نفت خام سبک است که از مجموعه چاه های متعلق به بریتانیا و پادشاهی نروژ در دریای شمال استخراج می شود و از حوالی سال 2011 بدین سو همواره گران ترین نوع نفت خام سبک جهان بوده است.

■ WTI Oil
نفت وست تگزاس اینترمدییت نوعی نفت سبک است که در ایالت تگزاس آمریکا تولید می شود.

■ Crude Oil
این واژه به معنی نفت خام است. عبارت جامعی که می تواند اشاره به نفت وست‌ تگزاس یا سبد نفتی اوپک داشته باشد. مرجعی که نرخ را تحت عنوان نفت خام برای شما به نمایش در می آورد، نوع نفت مورد اشاره را نیز مشخص می کند. به خاطر داشته باشید که معمولا از نفت دریای شمال با این عنوان یاد نمی شود.
 

🧔 فیلیپ فیشر

● فیشر از نظریه‌پردازان بزرگ سرمایه گذاری در بازار است که کتابی با عنوان سهام عادی و سود غیرعادی دارد. تاکید اصلی فیشر بر انتخاب شرکت برتر است. از دید وی شرکت برتر یعنی شرکتی که فروش، حاشیه سود و گردش نقد بالا و هزینه پایینی داشته باشد. عقاید مهم فیشر عبارتند از:

■ سهام شرکتی را بخرید که رشد آن در سالهای آتی بیشتر از میانگین صنعت باشد. البته باید به دنبال مدیریت خوب هم باشید. مدیریت خوب سودهای آنی را فدای رشد پایدار و بلند مدت می کند.

■ فروش شرکت، عامل بسیار مهمی است. فروش هر شرکت و تحقیقات آن در زمینه مشتریان را بررسی کنید. همچنین حاشیه سود شرکت را حتما بررسی فرمایید. فروشی که منجر به سود نشود فایده نخواهد داشت.

■ شرکت باید محصولاتی ارزان تولید کند. حاشیه سود بالا در ترکیب با هزینه پایین نتیجه ای خوب خواهد داد. بهتر است با روش های مختلف در مورد شرکت اطلاعات کسب کرده و در صورت لزوم با کارمندان، رقبا و سرمایه گذاران آن صحبت کنید.

■ از آنجا که یافتن شرکت های برتر کار سختی است پس درهر زمان بهتر است چند سهم خوب داشته باشید و وقت خود را با شرکتهای دیگر تلف نکنید.
 

🧔 وارن بافت

● وارن بافت یکی از ثروتمندترین و بزرگترین سرمایه‌گذاران جهان است. وی به عدم امکان پیش بینی آینده معتقد است و حتی قیمت سهام را نیز بررسی نمی کند. زیرا به اعتقاد وی قیمت سهم، شاخص گول زننده ای است و معیار خوبی برای انتخاب سهم مناسب نیست. عقاید مهم وارن بافت عبارتند از:

■ قیمت سهام را در بازار دنبال نکنید و به جای پیش بینی تغییرات بازار بر روی تک تک شرکتها و ارزش آن ها کار کنید.

■ در مورد خرید سهام همان قدر وسواس داشته باشید که در مورد کسب و کار خود دارید. در محدوده های کاری خود سهم خریده و در مورد سرمایه گذاری خویش دانش کافی داشته باشید.

■ پس از انتخاب سهم مناسب باید آن را در شرایط خوب و بد حفظ کنید. در بلند مدت شرکت های خوب برنده اند و شرکت های بد از بازار خارج می شوند. البته بهتر است شرکت های خوب را در قیمت های پایین بخرید.

✳️ یک نظریه از وارن بافت

● شرکت خوب، شرکتی است که از خصوصیات زیر برخوردار باشد:

■ دارای مدیریتی خوب باشد. بیش از حد نیاز وجه نقد به دست آورده و آن را به روشی مناسب مصرف کند. یعنی یا آن را در فعالیت های سودده سرمایه گذاری کند و یا به صورت سود نقدی و یا بازخرید سهام به سرمایه گذاران خود دهد. با بررسی بازده سرمایه گذاری هر شرکت می توان عاقلانه بودن مصرف وجه نقد در آن را بررسی نمود.

■ شرکت های خوب دارای حاشیه سود بالا هستند. ارزش بازار آن بیش از سودشان افزایش می یابد. قیمت خرید خوب زمانی است که قیمت سهم پایین تر از ارزش دفتری باشد. سبد خود را به چند سهم خوب محدود کنید. تحقیقات خود را به طور مناسب و روشن انجام داده و تحت تاثیر تفکرات دیگران قرار نگیرید.

💹 برتری رقابتی از نگاه میلر

1⃣ تحلیلی: وقتی که شما اطلاعات عمومی را بهتر از دیگران تجزیه تحلیل می کنید.
2⃣ اطلاعاتی: وقتی شما اطلاعات مهمی دارید که دیگران ندارند.
3⃣ رفتاری: وقتی شما دانش بهتری از رفتارهای انسان داشته و می توانید از آن استفاده کنید.

● از نظر روانشناسی، ترس مردم از باخت بیشتر از علاقه آنها به برد است. در نتیجه آنها به شدت تحت تاثیر روندهای کوتاه مدت قرار گرفته و این فرصت مناسبی برای خرید سهام ارزنده با قیمت های پایین است. معمولاً به دلیل هیجانات زودگذر قیمت سهام ارزنده شما افت می کند. همیشه دید بلند داشته باشید و در موارد وجود هیجان فقط ناظر باشید.
 

🧔 پیتر لینچ

● وی مدیریت یکی از بزرگترین صندوق های سرمایه گذاری مشاع را برعهده داشت که ارزش آن از ۲۰میلیون دلار در سال ۱۹۷۷ به ۱۴میلیارد دلار در سال ۱۹۹۰ رسید. وی نیز معتقد بود باید شرکتی را که در آن سرمایه گذاری می شود به خوبی شناخت و با دانش کافی اقدام به خرید آن کرد. عقاید مهم پیتر لینچ عبارتند از:

■ از دانش خود برای انتخاب سهام مناسب استفاده کنید. به عنوان کارمند شما بهتر از تحلیلگران دیگر در مورد صنعت خود دانش دارید و به عنوان مصرف کننده نیز با جستجو در محصولات، شرکت بهتر را می توانید پیدا کنید.

■ شرکت های انتخابی خود را دسته بندی کنید. لازم نیست خیلی دسته بندی دقیقی داشته باشید. ولی می توانید شرکت ها را به شرکت های با رشد سریع، تازه کار و در حال نوسان تقسیم کنید. درطول زمان شرکت ها در بین دسته ها جابجا می شوند.
 

❇️ یک نظریه از پیتر لینچ

■ شرکت هایی مطلوب هستند که درک آنها ساده باشد. زیرا دیر یا زود افراد نادانی می توانند مدیریت آن ها را برعهده گیرند و به خاطر جذاب نبودن، مردم از آنها روگردان شوند.

■ همه فکر می کنند باید در آخرین شرکت اینترنتی ایجاد شده سرمایه گذاری کنند ولی کسی به فکر آخرین شرکت فروش سبزی و میوه نیست. اکثرا انتظار ندارند در صنایعی که رشدی ندارند، از رشدی بالا برخوردار باشند. همه فکر می کنند برای پول درآوردن باید به دره سیلیکون بروند و کسی به شرکت های مراسم کفن و دفن فکر نمی کند.

■ شرکت ها باید دارای چیزی منحصر بفرد باشند تا رقابت با آن ها سخت باشد. چیزی عرضه کنند که مردم به آن محتاج باشند. بدین ترتیب کار آن ها دوام خواهد داشت. دارای وجه نقد زیاد و بدهی کم باشند. شرکتی که بدهی ندارد ورشکسته نخواهد شد. 

■ شرکتی خوب است که با قیمتی خوب عرضه شود. برای تعیین خوب بودن قیمت سهم به نسبت هایی مانند "قیمت به ارزش دفتری" و "قیمت به درآمد هر سهم" توجه کنید. بهتر است مدیران و کارمندان شرکت خود از سهامداران شرکت باشند. به این ترتیب آنها بیشتر برای رشد شرکت تلاش خواهند کرد.
 

🎗 اصطلاح SME

● بنگاه‌های کوچک و متوسط در برابر صنایع بزرگ قرار می‌گیرند و نسبت به آن مزایای بسیاری دارند؛ ازجمله ارزش افزوده، نوآوری، اشتغال‌‌زایی و انعطاف‌پذیری بیشتر.
 Small and Medium sized Enterprises

● تعریف صنایع کوچک و متوسط در کشورهای مختلف با یکدیگر تفاوت دارد و تابع شرایط اقتصادی و صنعتی حاکم است. برخی از معیارهایی که برای تعیین نوع صنایع (کوچک، متوسط و بزرگ) به‌کار می‌روند عبارتند از: 
تعداد کارکنان، سرمایه، دارایی کل، حجم فروش و ظرفیت تولید.  در این میان رایج‌ترین معیار، تعداد کارکنان است که این نیز از کشوری به کشور دیگر متفاوت تعیین می‌شود.
 

🧔 بیل میلر

● وی صاحب شرکت سرمایه گذاری معروفی است که برای بیش از ۱۵ سال عملکرد آن بهتر از شاخص S&P بوده است. وی سهامی را می خرد که قیمت آن در حال حاضر کمتر از ارزش پیش بینی شده‌ آن در آینده باشد. درنتیجه وی فقط به گذشته سهام نگاه نمی کند و معمولاً سهامی را میخرد که بقیه یا توجهی به آن ندارند و یا از آن روی گردانند.

سایر نکات روش وی عبارت است از:
● به آینده نگاه کنید و نه به گذشته. افق پیشرفت یک شرکت و سهام آن در آینده اطلاعات بسیار مفیدتری نسبت به تاریخچه ی آن در بر دارد.
● ارزان بودن لزوماً به معنای ارزنده بودن نیست. در بسیاری از موارد افت قیمت سهم به دلیل این است که بازار افت آتی آن را پیش بینی کرده است. پس باید به ارزش آتی آن توجه داشت.
● از ارزش کنونی جریان های نقدی آتی شرکت برای تعیین ارزنده بودن آن استفاده کنید.
● مانند اکثریت سرمایه گذاران به کوتاه مدت فکر نکنید و دید بلند مدت داشته باشید

🔮 سودآوری در بازارسرمایه

● افرادی که در بورس اوراق بهادار سرمایه‌گذاری می‌کنند، غالباً از دو راه کلی کسب سود می‌کنند:

1⃣ از محل افزایش قیمت سهام خریداری شده.
مثلاً اگر سهام شرکت الف در زمان خرید ۲۰۰ تومان باشد، چنانچه سرمایه‌گذار  بتواند این سهم را به بیش از مبلغ خرید بفروشد، از این معامله (سرمایه‌گذاری) سود کرده است. به این روش، کسب عایدی سرمایه نیز گفته می شود.

2⃣ از محل سود خود شرکت.
این روش کسب سود، متاثر از سیاست‌هایی است که مدیران شرکت‌های بورسی و فرابورسی برای تقسیم سود اتخاذ می‌کنند. یعنی درصدی از سود خالص سالانه را بین سهامداران تقسیم میکنند.
 

♊️ رابطه نرخ بهره و بازار بورس

● اگر دولت و بانک مرکزی به بانک‌ها اجازه دهند تا نرخ سود سپرده‌های بانکی را افزایش دهند، افراد کمتر سرمایه گذاری می‌کنند.
پس انداز و سرمایه گذاری به‌شدت به یکدیگر وابسته هستند. هرچقدر بیشتر پس انداز کنید، کمتر سرمایه گذاری خواهید کرد.

● سرمایه گذاری کمتر به معنای آن است که شرکت‌های بورسی پول کمتری در اختیار خواهند داشت. این اتفاق رشد را برای شرکت‌ها سخت‌تر می‌کند. زمانی که نرخ های بهره بالا می‌رود هم مردم و هم شرکت‌ها کمتر به وام گرفتن تمایل پیدا می‌کنند. دلیل این امر آن است که هزینه بازگرداندن وام افزایش می‌یابد. 

● بنابراین درمجموع نرخ های بهره بالاتر منجر به شکل‌گیری بازار بورس ضعیف‌تر می‌شود. لذا رابطه نرخ بهره و بازار بورس معکوس است.
 

♻️ اولین معامله

● فرض کنید میخواهیم سرمایه گذاری در بورس را با ۶۰۰هزار تومان شروع کنیم.
نقدینگی خود را به ۳ بخش تقسیم کرده و سه سهم ۲۰۰هزار تومانی مختلف خریداری کنید.

● این آزمایشی است برای شروع و برای اینکه ذهن شما راه بیافتد و بتوانید خرید و فروش را درک کنید و بدانید که در بورس هم می‌شود سود کرد هم زیان.

🎲 سهام شناور

● سهام شناور به بخشی از سهام یک شرکت سهامی اطلاق می‌گردد، که دارندگان آن آماده عرضه و فروش آن می‌باشند و انتظار می‌رود این سهام در آینده‌ای نزدیک قابل معامله باشند. مالکان سهام شناور آزاد قصد ندارند با حفظ آن، در مدیریت شرکت مشارکت نمایند.

● برای محاسبه سهام شناور آزاد باید ترکیب سهامداران، بررسی و سهامداران راهبردی را مشخص کرد. سهامداران راهبردی، سهامدارانی هستند که در کوتاه مدت، قصد واگذاری سهام خود را نداشته و معمولاً می‌خواهند برای اعمال مدیریت خود در شرکت، این سهام را حفظ نمایند.
 

✳️ تفاوت شرکت سهامی خاص و عام

● نقل و انتقال سهام در شرکتهای سهامی عام منوط به موافقت سایر سهامداران نیست ولی در شرکتهای سهامی خاص، میتواند باشد.

● حداقل تعداد مدیران در شرکتهای سهامی خاص 3نفر و در شرکتهای سهامی عام 5نفر میباشد.

● صدور اوراق قرضه، پذیره نویسی عمومی و عرضه شدن در بورس، فقط برای شرکتهای سهامی عام امکان پذیر است.
 

📣 چرا سرمایه‌گذاری در بورس؟

■ همه ما عموماً به دنبال آن هستیم تا پول خود را در جایی سرمایه‌گذاری کنیم که سود بیشتری را نصیبمان کند. در عین حال از قانونی بودن محلی که در آن سرمایه‌گذاری می‌کنیم مطمئن باشیم. از دیگر نکاتی که مورد نظر قرار می‌دهیم، شفافیت اطلاعات درخصوص سرمایه‌گذاری مورد نظر، سرعت و سهولت نقدشوندگی سرمایه است.
بنابراین به طور خلاصه می‌توانیم بگوییم که در انتخاب روش سرمایه‌گذاری، موارد زیر برای ما مهم است:

● سود بیشتر نسبت به سایر سرمایه‌گذاری‌ها
● اطمینان از قانونی بودن سرمایه‌گذاری
● اطلاع از بازار در هر زمان و شفافیت
●  قابلیت نقدشوندگی سریع و راحت
 

♐️ مراحل تشکیل یک روند صعودی

● تجمیع: زمانی که اخبار بسیار بد اقتصادی در حال انتشار در بازار است اما ریزش های سنگین در حال اتمام بوده و حرفه ای ها مشغول خرید هستند.

● رشد پایدار: در این مرحله اغلب تازه کارها از بازار ناامید و خارج شده اند. بازار در حال رشدی مساعد، پیوسته اما آرام است. معمولا اخبار در این شرایط با بدبینی همراه بوده و بسیاری از رکود مجدد بیمناک اند.

● انفجار بازار: در این مرحله خریدها جنبه هیجانی و غیرمنطقی یافته و زمانی است که یک سرمایه گذار حرفه ای از خود می پرسد چه زمانی برای فروش مناسب است؟ یعنی قیمت ها بیش از حد رشد کرده و باید کاهش یابند.

♒️ معاملات تابلوی "ب" پایه فرابورس
 
● مرحله اول ، از ساعت 8:30 تا 9:00 صبح، پیش‌ گشایش و با دامنه نوسان قیمتی حداکثر 10 درصدی است و راس ساعت 9:00 گشایش به روش حراج ناپیوسته صورت می‌گیرد.

● مرحله دوم نیز از ساعت 12:00 تا 12:30 خواهد بود و در نهایت مرحله گشایش به روش حراج ناپیوسته راس ساعت 12:30 انجام می‌شود.

● همچنین، دامنه نوسان روزانه قیمت در این تابلو %10 است.
 

♒️ معاملات تابلوی ج پایه فرابورس

● معاملات این تابلو با انجام دو مرحله حراج ناپیوسته صورت می‌گیرد با این تفاوت که نوسان روزانه قیمت سهام دامنه و محدودیتی ندارد. ضمن آنکه معاملات بین دو حراج نیز با قیمت ثابت کشف شده در آخرین حراج ناپیوسته خواهد بود.

● توجه داشته باشید دادوستد سهام و حق تقدم خرید سهام در این تابلو تنها در سه روز معاملاتی هفته شامل روزهای شنبه، دوشنبه و چهارشنبه ممکن است.
 

■ از کجا‌ بفهمیم شرکتی که سهامش را خریده ایم؛ در آینده نزدیک به مجمع خواهد رفت؟

● برای اطلاع از زمان برگزاری مجامع، به سایت کدال‌ مراجعه فرمایید و سپس از قسمت جست‌وجوی اطلاعیه ها، شرکت مد نظر خود را جست‌وجو کنید.
تمام اطلاعیه های مربوط به شرکت، در آن قسمت قابل مشاهده خواهد بود.
 

♒️ اثر مرکب چیست؟

● شاید مهم‌ترین قانون موفقیت اثر مرکب باشد. اثر مرکب همان اصل کسب پاداش‌های عظیم از مجموع انتخاب‌های کوچک و هوشمندانه است. نکته جالب فرآیند این است که اگر چه نتایج بزرگ هستند اما گام‌ها چندان بزرگ و مهم نیستند. 

● اگر برای ارتقای سلامت، روابط، مسائل مالی یا هر چیز دیگری از این استراتژی استفاده می‌کنید تغییرات کوچک و تقریباً نامحسوس خواهند بود ولی در بلندمدت نتیجه قابل توجه بدست می آیند. این تغییرات کوچک نتایج آنی کمتری دارند یا اغلب نتیجه‌ای ندارد. بسیاری از مردم در دام ساده‌انگاری اثر مرکب گرفتار می‌شوند. برای مثال بعد از هشت روز دویدن برای کسب تناسب اندام، این کار را ترک می‌کنند زیرا هنوز اضافه‌وزن دارند. یا پس‌انداز پرداخت پول را بعد از چندسال متوقف کنند، زیرا می‌توانند از آن پول نقد استفاده کنند و به نظر نمی‌رسد که سودی از این ‌حساب عایدشان شود. 

● توجه داشته باشید که گام‌های کوچک و به ظاهر بی‌اهمیت، همواره در طول زمان کامل می‌شوند و تغییر چشمگیری ایجاد می‌کنند.
 

🚺 انواع ارزش سهام

● ارزش دفتری: 
ارزشی كه بر روی ترازنامه ثبت ميباشد. (درمورد كالاها و اجناس) خواه اين قيمت برای امسال باشد، خواه برای 10سال قبل، به آن ارزش دفتری می گويند.  

● ارزش ذاتی: ارزش يك سهم برحسب نرخ بازده سرمايه گذاری. یعنی هرقدر از سهم خود بازده بيشتری كسب كنيم ارزش ذاتی آن بيشتر خواهد بود.  
  
● ارزش اسمی:
 ارزشی كه آن را قانون تعيين می كند و برای هر برگه سهام در ایران 100تومان است.
  
● ارزش بازار: 
قيمت فروش سهام دربازار است، اين ارزش را عرضه و تقاضا مشخص می كند.

💵 سهام شناور آزاد 

● از جمله مبانی تصميم گيری سرمايه گذاران برای سرمايه گذاری در بورس، وجود قيمت های واقعی و شفاف در قيمت سهام است و يكي از عواملی که می تواند منجر به اين عامل گردد، ميزان سهام شناور آزاد است.

● سهام شناور می تواند موجب افزايش حجم معاملات و كاهش ميزان نقدينگی راكد بازار باشد.
تحقیقات نشان می دهد که رابطه بين ميزان سهام شناور و نوسان قيمت سهام شركت های بورسی، مثبت و معنادار است، و اين ارتباط در بين صنايع مختلف متفاوت می باشد.
 

🛍 نکاتی از عرضه اولیه

● عرضه اولیه، به اولین عرضه سهام یک شرکت گفته میشود که معمولا 10درصد از کل سهام شرکت در یک روز، با شرایط خاص در بورس یا فرابورس عرضه میگردد. عرضه اولیه ها معمولا از ساعت 10 تا 12 سفارش گیری شده و بعد از ساعت یک ظهر، سهام خریداری شده، به سبد خرید شما اضافه میشود.

● معمولا در خرید عرضه اولیه، باید بیشترین قیمت مجاز رو وارد کنید و در غیر این صورت، احتمال اینکه سهمی به شما تعلق بگیرد بسیار پایین خواهد بود. میزان سهم خریداری شده توسط هر فرد محدود بوده و به همه، به یک اندازه سهم خواهد رسید. شما فقط امکان ثبت یک سفارش را دارید و باید محدوده حجمی را هم در نظر بگیرید و سفارش شما نباید بیشتر از آن مقدار باشد.

● ریسک عرضه اولیه ها، نسبت به سایر سهام بسیار پایین تر است. میزان رشد و افزایش قیمت عرضه اولیه ها کاملا به سهم و بنیاد سهم بستگی دارد و میتواند از 10درصد تا 150درصد هم رشد داشته باشد.

● در اکثر مواقع تمام سفارشی که شما در سیستم ثبت میکنید، انجام نمیشود. مبلغ باقی‌مانده سفارش انجام نشده، به حساب شما برگشت داده خواهد شد. همچنین خرید عرضه اولیه دقیقا شبیه به خرید سایر سهام بوده و هیچ تفاوتی ندارد. فقط باید حجم و قیمت را طبق اعلام ناظر وارد نمایید.
 

🏆 سهام مدیریتی چیست؟

● معمولاً اشخاص حقیقی یا حقوقی که مالک 16 تا 50 درصد سهام یک شرکت باشند دارای سهام مدیریتی هستند.
سهام کنترلی یا مدیریتی در یک تعریف ساده به بخشی از سهام یک شرکت گفته می‌شود که حق رای آن توانایی قرار دادن یک یا چند عضو هیات‌ مدیره شرکت را داشته باشد و دارنده آن می‌تواند از طریق آن به اعمال مدیریت در یک شرکت بپردازد.
 

🔔 نسبت p/e

● یکی از ساده ترین و پر کاربرد ترین نسبتها در بین نسبت های مالی، نسبت قیمت بر سود است. این نسبت از تقسیم قیمت به سود هر سهم به دست می آید.
در این نسبت P نشان دهنده قیمت سهم بوده و e نشان دهنده سود سهم که همان eps است.
هرچه میزان این نسبت پایین تر باشد نشان دهنده سود بیشتر سهم نسبت به قیمت آن است.
نسبت یک، نشان دهنده این است که یک سهم برابر قیمت آن سود دارد.

● مقدار استاندارد این نسبت در ایران محدوده ۷ یا ۸ میباشد. یعنی در حالت متعادل قیمت سهم باید حدود ۸برابر سود آن باشد.
معمولا هرچه این نسبت بیشتر باشد نشانگر این است که بازار به آینده سهم خوشبین است و پایین بودن این نسبت نیز میتواند نشانه بدبینی به آینده شرکت باشد.
 

✈️ اقتصاد خرد

● اقتصاد خرد علمی است چگونگی رفتار انسان‌ها و انتخاب‌هایشان را در سطح واحدهای کوچک اقتصادی مانند یک واحد تولیدی یک بنگاه اقتصادی، یک صنعت یا بازار یک کالای خاص بررسی می‌کند و به چگونگی تعامل بین تقاضا کننده‌ها و عرضه‌کنندگان و عوامل مؤثر در انتخاب خریداران می‌پردازد.

● اقتصاد خرد نشان می‌دهد که چرا کالاهای مختلف ارزش‌های مختلف دارند، چگونه افراد می‌توانند تصمیمات کارآمدتر و سازنده‌تری بگیرند و اینکه افراد چگونه می‌توانند بهترین هماهنگی و همکاری را با یکدیگر داشته باشند.

● اگر بخواهیم کلی صحبت کنیم، اقتصاد خرد در مقایسه با اقتصاد کلان دانشی کامل‌تر، پیشرفته‌تر و دقیق‌تر است. به عبارتی، اقتصاد خرد به اشخاص به عنوان کارگران، تولید‌کنندگان سرمایه و مصرف‌کنندگان نهایی نگاه میکند.
و همچنین به شرکت‌های اقتصادی به عنوان مصرف کنندگان سرمایه و تولید‌کنندگان محصول می‌نگرد.
 

🈸 فواید اقتصاد خرد

● هدف اقتصاد خرد این است که اگر شرایط به شکل مشخصی تغییر یابد، باید در انتظار چه چیزی باشیم و اقتصاد خرد به دنبال توضیح اینکه چه‌ چیزی در بازار باید اتفاق بیفتد نیست. اقتصاد‌ خرد معمولاً در بازارهایی که در آنها کالاها در حال خرید و فروش هستند دارای کاربرد است.

● یکی از اهداف اقتصاد خرد بررسی بازار و برقرار کردن یک رابطه نسبی پولی بین کالاها و خدمات است. برای مثال اقتصاد خرد به ما می‌گوید که اگر یک کارخانه تولید‌کننده‌ خودرو، قیمت خودروهایش را افزایش دهد، مصرف کننده در مقایسه با قبل تمایل کمتری برای خرید خودرو خواهد داشت یا اگر یک معدن بزرگ مس در آفریقای جنوبی سقوط کند، قیمت مس افزایش پیدا خواهد کرد چرا که منابع طبیعی محدود هستند.

● اقتصاد خرد باید بتواند به یک سرمایه‌گذار نشان دهد که چرا سهام یک شرکت ممکن است سقوط کند، اگر مصرف کننده‌ها تعداد کمتری از محصولاتش را خریداری کنند.
 

⚛ تئوری امواج الیوت

● رالف نلسون الیوت در سن ۶۸ سالگی در حالیکه از کم‌خونی رنج می‌برد شروع به پیش‌بینی بازار سهام کرد. صرف‌نظر از اینکه بسیاری از مردم شروع کار او را بسیار دیر می‌دانند او توانست تاثیر بزرگی روی دنیای سرمایه‌گذاری بگذارد.

● او تئوری امواج الیوت را در اواخر سال ۱۹۲۰ توسعه داد. وی عقیده داشت که بازار برخلاف تصور عموم بی‌نظم نیست و در واقع دارای چرخه‌هایی تکرارشونده است و کشف کرد که این امواج بازار نتیجه واکنش سرمایه‌گذاران به تاثیرات خارجی یا نتیجه وضعیت روانی غالب آنهاست.

● الیوت به این نتیجه رسید که امواج نزولی و صعودی بزرگ بازار همیشه به صورت الگوهایی تکرارشونده هستند که خود به امواج کوچکتری تقسیم می‌شوند. این نظریه هم اکنون در تحلیل تکنیکال (تحلیل نموداری سهام) کاربرد دارد.
 

💟 حد سود و حد ضرر

● فرض کنید سهمی را خریده ایم و انتظار داریم ۲۰درصد رشد کند. یعنی ۲۰درصد رشد را حد سود در نظر‌ میگیریم. بنابراین وقتی سهم ۲۰درصد رشد کرد آن را میفروشیم تا سود خود را سیو یا ذخیره کنیم.

● حال برعکس، هر شخصی ممکن است برای خود حد ضرر خاصی داشته باشد. برای مثال ۵درصد حدضرر برای خرید خود در نظر‌ بگیرد و وقتی سهم ۵درصد پایین تر از قیمت خرید رفت، آن را بفروشد تا از افت و زیان بیشتر در‌ امان باشد.
 

♊️ روش‌های اقتصاد خرد

● در سال ۱۸۷۴ لئون والراس در کتاب المان‌های اقتصاد محض، نظریه‌ تعادل عمومی را منتشر کرد. شانزده سال بعد نظریه‌ تعادل جزئی توسط آلفرد مارشال در کتاب اصول اقتصاد منتشر شد. این نظریات پایه و اساس بیشتر مطالعات جدیدی که در اقتصاد خرد انجام می‌شود را شکل می‌دهند. این روش‌ها می‌کوشند رفتار انسان را با زبان عملیاتی ریاضی نمایش دهند و جزئی از اقتصاد نئوکلاسیک محسوب می‌شوند.

● در اقتصاد نئوکلاسیک باید فرضیه‌های قابل اندازه‌گیری درباره اتفاقات اقتصادی ساخته شوند، سپس از شواهد تجربی برای تشخیص اینکه کدام فرضیه بهتر کار می‌کند استفاده می‌شود. برخلاف فیزیک‌دانها و بیولوژیست‌ها، اقتصاددان‌ها نمی‌توانند آزمایش‌های خود را تکرار کنند. در نتیجه اقتصاددان‌های نئوکلاسیک فرضیه‌های درباره بازار را ساده‌سازی می‌کنند.

● از جمله موارد ساده‌سازی می‌توان به فرض دانش کامل، تعداد نامحدود فروشنده و خریدار، کالا‌های همسان یا فرض ثابت بودن رابطه‌ متغیرها برای رسیدن به راه حل اشاره کرد. کارایی اقتصاد خرد از طریق میزان انطباق بازار واقعی با قوانینی که مدل‌ها پیشنهاد می‌دهند، مشخص می‌شود.

🔮 ناو (NAV)

● ناو عبارتست از ارزش کل دارایی‌های شرکت پس از کسر بدهی‌ها.
محاسبه ناو درمورد شرکتهای سرمایه‌گذاری مناسبترین روش جهت ارزش‌گذاری سهام است.

● جهت محاسبه دقیق ارزش خالص دارایی‌ها در شرکت‌های سرمایه‌گذاری لازم است که ارزش روز سرمایه‌گذاری‌های انجام شده توسط این شرکت‌ها کشف شود و سپس این رقم را با بهای تمام شده مندرج در ترازنامه مقایسه کرد و در صورتی که ارزش بازار بیشتر از بهای تمام شده باشد، ‌این مازاد ارزش نسبت به بهای تمام شده، باید در محاسبه خالص ارزش دارایی‌ها در نظر گرفته شود، زیرا در حقیقت این مازاد ارزش، به هنگام ارائه اطلاعات در بخش دارایی‌ها در ترازنامه پنهان مانده است.

● محاسبه ناو بیشتر در شرکتهای سرمایه گذاری کاربرد دارد و این شرکت ها معمولا در محدوده ۸۰درصدی ناو (ارزش ذاتی) خود معامله‌ میشوند.
 

🈺 کلیات نظریه امواج الیوت

● در پس هر کنش در بازار یک واکنش خواهد آمد و روند اصلی دارای ۵ موج است که پس از آن سه موج اصلاحی خواهد بود.

● پنج موج صعودی و سه موج اصلاحی یک چرخه را تشکیل می‌دهند. این ۵ و ۳ موج تبدیل به زیرموج‌هایی از موج‌های بزرگ بعدی می‌شوند.

● اساس الگوی امواج ۵ تایی و ۳ تایی ثابت باقی می‌ماند، البته طول امواج ممکن است متغیر باشد.
 

♊️ اقتصاد کلان

● این شاخه بر روی روند‌های اقتصادی و اینکه علم اقتصاد چگونه حرکت می‌کند متمرکز است. اقتصاد‌ کلان به مطالعه پدیده‌های اقتصادی با دید وسیع‌تری در مقایسه با اقتصاد خرد در جامعه یا یک کشور می‌پردازد. برای مثال درآمد ملی، سطح تولید یا خالص درآمد ملی نمونه‌هایی از مسائلی است که اقتصاد کلان با آن سر و کار دارد.

● اقتصاد کلان در واقع به مطالعه و تجزیه و تحلیل پدیده‌ها و متغیرهای کلان اقتصادی مانند سطح تولید کل کشور، سطح عمومی قیمت‌ها، سطح اشتغال، رشد اقتصادی، متوسط دستمزدها برای افراد جامعه و پیش‌بینی مشکلات اقتصادی که ممکن است به وقوع بپیوندد؛ می‌پردازد.